Voortaan gaat elke blogpost vergezeld van een videopodcast. De podcast is oriënterend, de blokpost verdiepend. Als je dat wil kun je de podcast ook op de TV zien. Je selecteert daarop YouTube en je zoekt ‘kanaal expeditie muziek’. Je kunt ook naar je tv casten vanaf je mobiele apparaat.

Elke zanger of zangeres droomt ervan ooit het nummer te schrijven waarmee hij of zij eeuwige roem zal vergaren. Dat gebeurt maar zelden en zelfs ‘perfecte nummers’ blijven op de plank liggen bij gebrek aan bekendheid. Dat zal gevestigde artiesten niet overkomen. Hun muziekuitgeverij omring hen met professionele teams die precies weten hoe ze een tophit moeten schrijven en verkopen. Hoe? daarover gingen wat oudere posts, die je hier en hier kunt teruglezen.

Ondertussen gaat het zoeken naar het perfecte nummer door en in deze post waag ik me aan een beschrijving van hoe dit nummer er uitziet. Hét perfecte nummer bestaat uiteraard niet. De smaak, de stemming en de culturele achtergrond van de luisteraar spelen een belangrijke rol bij de waardering van nummers. Ook van invloed zijn de bedoeling van het nummer (een verhaal vertellen, een statement maken) en het beoogde genre (vrolijk, bezinnend, treurig). Maar toch, het ene nummer zit beter in elkaar dan het andere.

Hoe het nummer uiteindelijk kinkt is het resultaat van de manier waarop je als tekstschrijver, componist of producer aan een reeks knoppen draait en deze onderling afstemt. Ik noem een aantal van deze knoppen:

– ritme 

– maat 

– tempo 

– volume 

– klankkleur

– toonsoort 

– akkoordenschema 

Verder krijg je te maken met:

– de opbouw van je nummer 

– het arrangement

– en uiteraard het thema

– de tekst

– en tenslotte het doel van het nummer

Het gelukkigste liedje

Annaliese Micallef Grimaud heeft onderzoek gedaan naar het verband tussen de afstemming van deze knoppen en de luisterervaring die daaruit voortvloeit. Stel dat je luisteraars blij wil maken.  Zij stelde vast dat dit het beste lukt als je kiest voor een middelhoog tempo, afwisseling van korte en langere tonen, een hoog volume, een majeur toonsoort, een hoge zangstem met een staccato articulatie en heldere tonen. De conclusie was dat het nummer ‘Happy’ van Pharrell een serieuze kanshebber is voor de titel ‘vrolijkste nummer ooit’. Luister er hier naar:

Om het ‘perfecte liedje’ daadwerkelijk te kunnen schrijven moet je veel ervaring hebben opgedaan. Over dit onderwerp is het nodige geschreven en ik geef je een puntsgewijze samenvatting daarvan. Of een liedje perfect is, blijkt doorgaans pas als het jaren achtereen zijn populariteit behoud.

De belangrijkste aandachtspunten bij het schrijven van een (‘perfect’) nummer zijn: melodie, harmonie, ritme & vorm en tekst. Ik loop ze na en geef van elk een voorbeeld.

Melodie

Aanwijzingen

– Overwegend kleine stappen binnen de toonladder verhogen het gevoel van herkenbaarheid

– Een of twee melodische ‘hooks’ (voor het nummer kenmerkende combinaties van tonen).

– Herkenbare spanningsboog in de richting van het refrein.

– Makkelijk mee te neuriën, ook door herhaling van combinaties van tonen. 

– Afwezigheid van modieuze stijlfiguren. Hierbij gaat herkenning ten koste van originaliteit.

– Krachtige tekst met een gevoelsmatige ‘lading’.

Ter illustratie

De melodie van het nummer ‘God only knows’ van de Beachboys (geschreven door Brian Wilson) is zeker niet eenvoudig. De akkoorden aan het begin introduceren de ‘hook’ (‘God only knows)’ en maken het nummer na een paar tellen herkenbaar.

De bijna Bach-achtige compositie gaat samen met een met klassieke instrumentatie met strijkers, klavecimbel, hoorns en houtblazers, die perfect aansluiten bij aansluiten bij de tekst.  Paul McCartney noemde het nummer het beste liefdesliedje ooit geschreven.

Harmonie

Aanwijzingen

– Vertrouwde akkoorden met hooguit twee verrassende dissonanten.

– Goed in het gehoor liggende klankkleur.

– Boeiende combinaties van klanken door zorgvuldige en niet overdadige instrumentatie.

– Incidenteel wisselen van toon- en maatsoort.

– Moduleren (verspringen van toonladder).

Ter illustratie 

‘Let it be’ van de Beatles wordt gedragen door unieke en onmiddellijk herkenbare combinatie van akkoorden. Na een korte introductie zwelt de melodie geleidelijk aan, maar dan kan iedereen het refrein al meezingen. In de eenvoudige tekst komt voortdurend de mantra-achtige uitspraak ‘Let it be’ voor, met de klemtoon op ‘Let’ en ‘be’. Tekst en melodie vullen elkaar aan.

Ritme en vorm

Aanwijzingen

– Verrassende, passende, maar spaarzaam toegepaste wisselingen van ritme, tempo en stijl.

– Contrast tussen delen (strofe en refrein).

– Melodische en textuele ‘hook’ binnen 30 seconden.

– Dynamiek: opbouw naar climax.

– Niet langer dan nodig.

Ter illustratie

Say A Little Prayer’ van Aretha Franklin verheft, net als ‘God Only Knows’, liefde tot een bijna religieus sentiment. De tekst vertrekt vanuit het dagelijks leven van een werkende vrouw en illustreert hoe de gedacht aan een geliefde zich op elk moment van de dag aandient. Het gospel-geïnspireerde karakter van het nummer wordt gedragen door een heldere melodie. De ‘call-and-response’ zang van de achtergrondzangeressen versterken het contract tussen strofe en refrein. Hierbij vallen ook enkele subtiele wisselingen van maat op.

Tekst

Aanwijzingen

– Eenvoudige tekst waarachter een diepere betekenis schuilgaat (suggestief, niet-banaal).

– Breed herkenbaar onderwerp (liefde, angst, blijdschap) met een persoonlijk accent.

– Zingbaar:  klinkers op lange noten, geen tongbrekers, klemtonen als in spreektaal,

– Korte formuleringen, geen bijzinnen en overbodige woorden.

– Sterke ‘hookzin’ (zin die herhaaldelijk terugkomt en blijft hangen (‘Let it be…’).

– Manier van zingen accentueert de tekst en de persoonlijke betrokkenheid van de zanger bij de inhoud.

– Tekst en melodie wekken de indruk gelijktijdig te zijn ontstaan en elkaar als vanzelfsprekend te impliceren.

Ter illustratie

In ‘Ne me quitte pas’ geeft Jaques Brel geeft een eenvoudige tekst emotionele diepgang. Als Franstalig chanson is het nummer in de eerste plaats literair; het lijkt eerder theater dan zang. Maar juist dan blijkt hoe de melodie een perfecte ondersteuning is van de tekst. Geen enkel woord is overbodig en het steeds herhalen van de ‘hook zin’ (Ne me quite pas) versterkt de emotie. Het refrein is een climax; iedereen kent het, maar niemand zal het meezingen. 

Het ‘op muziek zetten’ van een bestaande tekst leidt zelden tot een perfect nummer, tenzij de muzikale ondersteuning zich aan deze tekst ondergeschikt maakt. Tekst en muziek wekken bij voorkeur de indruk samen tot stand gekomen te zijn, al zal in de praktijk aan beide de nodige tijd zijn gesleuteld. Dat geldt overigens ook voor de structuur van het nummer en zijn instrumentatie (klankkeur).

De ambitie van veel auteurs gaat overigens verder dan het schrijven van een perfect nummer. Zij zoeken waardering als kunstenaar, naar het voorbeeld dat in de jaren ’60 is gesteld door onder andere de Beatles, Beachboys en Bob Dylan. In de volgende post onderzoek ik wat het streven naar ‘kunst’ toevoegt aan dat naar perfectie.