Lou Reed / Velvet Underground

Luister naar een opname (uit 1998) van ‘Pale bleu eyes’, een nummer van Velvet Underground uit 1969, hier gezongen door de voormalige zanger en gitarist van deze groep, Lou Reed. 

Je luistert naar bijna gesproken, ingetogen en kwetsbare zang zonder vocaal machtsvertoon en in een langzaam tempo. Dat is precies wat je hoort bij Mazzy Star, Lana Del Rey en Billie Eilish. Er is één verschil: In ‘Pale blue eyes’ ondersteunt de begeleiding de zanger – precies goed – maar draagt zelf niet bij aan de sfeer van intimiteit. Dat is overigens totaal anders in Reed’s versie van het nummer ‘Venus in furs’ uit het eerste album van Velvet Underground (1964), hier op eigentijdse wijze uitgevoerd in 2013 – vlak voor zijn dood.  Zou Lana Del Rey deze uitvoering hebben gehoord?

Velvet Underground heeft vier albums gemaakt, ‘Pale blue eyes’ komt van het derde, getiteld Vervet Underground (1969). Het is het meest uitgebalanceerde album. John Cale had in 1969 al afscheid had genomen van de band. De eerste twee albums zochten Reed en Cale niet altijd even succesvol naar een integratie van ‘folk rock’ en avant-garde.

Je kunt hier luisteren naar het nummer ‘All tomorow’s parties’ uit het eerste album The Velvet Underground and Nico (1964) en ‘Sister Ray’ uit het tweede album White light/white heat (1967).  Uit het vierde album Loaded (1970) luister je hier naar ‘Sweet Jane’. Vergelijk dit met de uitvoering van hetzelfde nummer door Cowboy Junkees, later in deze podcast.

De vier albums van Velvet Underground vonden weinig weerklank, maar bleken jaren later een ongekende invloed te hebben op talloze andere groepen. Het muziektijdschrift Rolling Stone plaats het eerste album van de groep ook daarom op de 13^de plaats van de beste albums aller tijden. 

Ik volg in het resterende deel van deze podcast de lijn van Velvet Underground terug richting heden. Doel is nog enkele ander artiesten uit te lichten die geïnspireerd zijn door Lou Reed/Velvet Underground en een eigen geluid hebben ontwikkeld dat aansluit bij het ‘idioom’ van de intieme pop van Mazzy Star, Lana Del Rey en Billie Eilish. Ik ga het hebben over de groepen Cowboy Junkies en Beach House . 

Cowboy Junkees

De groep ‘Cowboy Junkees’ is afkomstig uit Toronto (Canada) en is opgericht in 1985. De naam van de groep heeft geen enkele betekenis; zijn leden zingen geen country & western en ze zijn geen junkies. Net als de meeste andere groepen die je in deze podcast hebt gehoord, zingt Cowbow Junkees fluisterzacht en creëert daarmee een zekere intimiteit. Deze houding was niet alleen een esthetisch uitgangspunt; de leden van de groep deden er alles aan om geluidsoverlast tijdens hun repetities te voorkomen. Voor de opname van hun album The Trinity Sessions (1988) hadden om dezelfde reden tegen de pastoor van de ‘Church of the Holy Trinity’ in Toronto gezegd dat de zij, de ‘Timmins Family Singers’, een kerstspecial zouden opnemen. Luister nu naar een van de opnamen uit dit album, ‘Sweet Jane’ een cover van Velvet Underground.

Het tijdschrift Rolling Stone gaf een treffende beschrijving van dit album: “De sfeer (van de nummers) is hypnotiserend en introspectief – een intens, melancholisch verlangen waarin de elementaire emoties van countrymuziek en blues samensmelten met de poëtische wereldmoeheid van The Velvet Underground […].“ De groep gaat in deze geest verder, al is het derde album The caution horses (1990) iets meer gepolijst. Je kunt hier luisteren naar het nummer  ‘Cause cheep is how I feel’ uit dit album.

Twintig jaar later  (2008) wilden de vier ‘Cowboy Junkees’ wel eens weten of in die tijd hun zangstijl veranderd is.  Ze namen daarom de ‘Trinity Sessions’ opnieuw op. Luister naar de vernieuwde versie van het nummer ‘Misguided angel’ op het album The Trinity Sessions Revisited (2008). De oude versie hoor je hier.

The Nomad Series is een reeks van vier studioalbums die in de periode van 2010 tot 2012 is uitgebracht. Deze zijn niet gebaseerd op een specifiek muzikaal thema, maar op een reeks schilderijen van een vriend, de kunstenaar Enrique Martinez Celaya. De titels zijn: Renmin Park, Demons, Sing in My Meadow, en The Wilderness. Je luistert hier naar ‘Square room’ uit het album Demons (2011)

Uit het album Ghosts (2020) hoor je hier ‘This dog barks’. Dit album is opgedragen aan de dan net overleden moeder van broers en zus Timmins.

In 2023 maakte de groep opnieuw een rouwproces door naar aanleiding van de dood van vader Timmins. Het album Such Ferocious Beauty (2023) graaft dieper dan alle voorafgaande albums. Criticus John Moore beschreef de nummers als  “stemmige, lieflijke, droevige en sterk aangrijpende schetsen over ouder worden“. Luister hier naar het nummer ’Circe and Penelope’, karakters uit Homerus’ Odyssee.

De groep heeft inmiddels 20 albums gemaakt. Uit nummer 19,  Songs of the recollection (2022) hoor je ‘Marathon’. De stijl van de groep is na al die jaren nagenoeg hetzelfde gebleven.

Je komt het ‘idioom van de intimiteit’, dat kenmerkend is voor Velvet Underground ook tegen bij de Cowboy Junkees.  De vraag is nu dit idioom of behalve door Lana Del Rey en Billie Eilish ook nog door andere groepen is opgepakt. Zeker; ik licht één groep uit en dat is Beach House.

 Beach House

De Frans-Amerikaanse groep Beach House wordt doorgaans voorzien van het label dreampop. In 2004 hebben de twee leden van de groep, Victoria Legrand (zang, toetsen) en Alex Scally (gitaar, toetsen, achtergrondzang, drumprogrammering), elkaar muzikaal gevonden. Luister hier naar hun eerste opname, verschenen op het album Beach House (2006). Het nummer zorgde meteen al voor internationale erkenning.

Zangeres Victoria Legrand heeft vaak moeten horen dat haar stem lijkt op die van Nico (Velvet Underground) en Hope Sandoval (Mazzy Star). De begeleidende gitaar van Alex Scally is weliswaar duidelijk aanwezig, maar is onvergelijkbaar met de ‘muur van geluid’ die je bij de oudere dreampop-groepen hoorde. 

Het tweede album van de groep Devotion (2008) landde op de Amerikaanse hitlijsten. Je kunt hier luisteren naar het nummer  ‘Heart of chambers’ en uit het derde album, Teen Dream, luister je naar ‘Take care’. 

De waardering van de muziekpers nam bij elk nieuw album toe. Het volgende album Bloom steeg meteen naar de zevende plaats van de Billboard 200 en was ook commercieel een succes. De nummers zijn ‘donkerder’ dan die op de vorige albums, vooral door het gebruik van elektronica. Dit doet geen afbreuk aan het ‘idioom van intimiteit’ van de groep.  Je luistert hier naar een liveoptreden waarin de groep het nummer ‘Wishes’ uit dit album brengt.

Op de volgende twee albums Depression cherry (2015) en Thank your lucky stars (2015) keerde de groep terug naar een meer akoestische begeleiding en stond de melodie centraler. 

In 2021 landde onverwachts het nummer ‘Space song’ afkomstig van het album Depression cherry uit 2015 op de 13^deplaats van de Amerikaanse hitlijsten.  Aanleiding daartoe was dat het nummer viraal ging op TikTok, maar ook het gebruik ervan in de Netflix serie Wednesday. Kijk en luister naar dit nummer hier.

Hieronder kun je kijken en luisteren naar het nummer ‘Somewhere tonight’, afkomstig uit het album Thank your lucky stars (2015).

Het zevende album kortweg 7 genaamd wijkt enigszins af van alle voorafgaande.  De begeleiding is geheel elektronisch en lijkt in sommige mummers op een muur van geluid waarin de zang van Victoria oplost. Dat is bijvoorbeeld het geval in‘Black car’. Liefhebbers van de eerdere albums komen echter ook aan hun trekken, bijvoorbeeld in ‘Lose your smile’.

In 2022 bracht de groep zijn eerste dubbelalbum uit, Once Twice Melody,  met een brede variatie aan stijlen, zowel elektronisch als akoestisch, nu met behoud van de herkenbare zangstijl. Ter illustratie hieronder het nummer ‘Many nights’, uit dit album. Critici kwamen woorden tekort om het album te prijzen: “ongekend weelderig”, “de schoonheid van Legrand’s zang”, “verbluffende filmische kwaliteit”, “grootsheid en glamour, die niet zoetsappig worden” en “het vermogen van het duo om muziek te creëren die, ongeacht de schaal, dezelfde intimiteit behoudt”.

Beach House heeft met zijn meest recente albums de weg naar een jonger publiek gevonden, zonder zijn unieke geluid wezenlijk aan te tasten. 

Als gezegd, Beach House is bestempeld als een dreampop-band, hoewel de band zichzelf niet in een hokje wil laten plaatsen. Dat is meestal zo. Wat de groepen die in deze podcasts langs kwamen – inclusief Cocteau Twins – gemeen hebben, is dat ze luisteraars middelpunt maken van weefsels van klanken, waaraan ritme en zelfs  melodie ondergeschikt is. Dit mag voor mij dreampop heten. Het ‘idioom van de intimiteit’ heeft betrekking op een deel daarvan. Het gaat daarbij om nummers waarin een artiest gevoelens deelt met een luisteraar. Daarentegen gaat het in andere vormen van dreampop om een muzikale manifestatie van de ‘buitenwereld’, variërend van geluk tot kwaad, dreiging en onheil.

Velvet Underground, Lou Reed, Cowboy Junkees, Mazzy Star, Lana Del Rey , Beach house en Billie Eilish hebben de relatie tussen zanger en publiek wezenlijk veranderd. Waar het publiek zich bij grootschalige popconcerten onderdeel van de massa voelt, leidt het ‘ídioom van de intimiteit’ ertoe dat elke concertbezoeker denkt dat een nummer speciaal voor hem of haar bestemd is. Misschien komen deze nummers dan ook het best tot hun recht als je er met je ‘oortjes’ in naar luistert. De kracht van dit idioom ligt niet in glamour, tempo en volume maar in kwetsbaarheid, overgave en innerlijke beleving.