Nog pas in enkele decennia geleden spraken de partijen in het Amerikaanse congres zich erover uit dat rap een symptoom is van de vernietiging van Amerikaanse waarden. Dit vanwege de grove taal, de haat tegen vrouwen en homo’s en de nauwelijks verdekte oproep tot het gebruik van geweld. Anno 2024 lijkt er veel veranderd. Krantenkoppen vermelden dat de Spaanse schoonzwemsters op de Olympische spelen indruk maakten met een compilatie van nummers van de Amerikaanse rapper Eminem. Het optreden van de zwemsters is een aardige gelegenheid om een eerste indruk te krijgen van diens muziek. Je ziet dit optreden hier

Wat is rap?

Rappen is een vocale stijl waarbij de uitvoerder op ritmische wijze teksten op rijm uitspreekt, vaak tegen de achtergrond van elektronische klanken en gesynthetiseerde (drum)beat. In veel songs zorgen  ‘samples’ van populaire artiesten voor de muzikale omlijsting. Rap, breakdance en graffiti waren in de jaren ’70 onderdelen van de hiphop subcultuur in de VS, met als epicentrum de Bronx in New York. ‘Rapper’s Delight’ van de Sugarhill Gang uit 1979 is de eerste opgenomen rap. Zich overgeven aan de hiphopcultuur was voor zwarte jongeren uit de binnensteden een manier van omgaan met hun gebrek aan kansen.

Waar gaat rap over?

In de jaren ’80 was rap een uitdrukking van de leefomstandigheden in de achterbuurten en het verzet daartegen. Toonaangevende voorbeelden uit die tijd zijn ‘Fight the Power’ van Public Enemy , ‘Fuck the police’ van N.W.A. Je kunt hier kijken en luisteren naar ‘The Message’ van Grandmaster Flash and the Furious Five. 

In het verlengde van deze politiek-georiënteerde rap ontstond de ‘gangsta rap’ die de gewelddadige levensstijl van zwarte jongeren bezong,  hen opriep tot verzet en voor grote controverse zorgde. Later richtten rappers hun peilen op homo’s en vrouwen in het algemeen. In het album ‘Goblin’ van rapper Tyler the Creator komt 213 keer homofoob taalgebruik voor. Een inhoudsanalyse van rapteksten wijst uit dat 22% geweld tegen vrouwen bevatte, waaronder beelden van aanranding, moord en verkrachting. In bijna 50% is sprake van schelden, te schande maken en wantrouwen en in 67% is sprake van het afschilderen van vrouwen als objecten die mannen kunnen bezitten, gebruiken en misbruiken.

Eminem

Eminem, geboren als Marshall Bruce Matters III in St. Joseph te Missouri is door zijn moeder Debbie onder armoedige omstandigheden opgevoed in een zwarte volksbuurt in Detroit. Later trok ook Marshalls vriendin Kim Scott bij hen in. Zij waren een van de drie blanke families in het blok en geregeld slachtoffer van geweld. Op 14-jarige leeftijd begint Marshall te rappen met zijn vriend Mike en samen noemden zij zich ‘M&M’. Nadat Mike uit beeld verdween, verbastert Marshall dat tot Eminem.  Hij blijkt te beschikken over een bijzonder taalgevoel. Hij schrijft lange teksten en zoekt voor elke lettergreep naar woorden die rijmen of klankverwantschap hebben. Bescheiden als hij is, komt hij in interviews nauwelijks uit zijn woorden, maar in het bezit van pen en papier ontstaan er zinnen, metaforen en complexe rijmschema’s, vaak over meer dan een lettergreep. Hij houdt maat en ritme consequent vol op een manier waarvan menig schrijver of dichter wat kan leren. Hiermee bewijst hij bij de vaardigste rappers ooit te behoren. Het succes liet echter geruime tijd op zich wachten. 

Zijn eerste album ‘Infinite’ dateert van 1995 en draait om de ruzies met zijn moeder over hoe zijn pasgeboren dochter Haillie op te voeden met weinig geld. De familie woont in een stacaravan in een door misdaad geteisterde wijk. Hij verkoopt 1000 exemplaren van de muziekcassette vanuit de laadbaak van zijn auto, werkt als bordenwasser, wordt herhaaldelijk ontslagen, raakt verslaafd en doet een zelfmoordpoging. 

Na deelname aan de Rap Olympics breken betere tijden aan. Hier ontdekt de dan al beroemde Dr. Dre hem en geeft hem een platencontract, al roept het feit dat Eminem wit is veel weerstand op in de zwarte wijken. 

Ik lardeer deze post met een aantal nummers van Eminem, afkomstig van zijn meest verkochte albums.  Je kunt als eerste luisteren en kijken naar ‘Guilty conscience’, uit de Slim Shady LP (1999). De verkoop van zijn albums zal hem tot multimiljonair maken. In ‘Guilty conscience’, waar je nu naar kunt luisteren en kijken draait het vooral om crimineel gedrag en geweld.

In de muziekvideo rappen Eminem (het kwade geweten)  en Dr. Dre (het goede geweten) over omgaan met de verleiding van crimineel gedrag, zoals een man die op het punt staat om een slijterij te beroven, de drang van een student om seks te hebben met een minderjarig meisje op een studentenfeest, en het voornemen van een bouwvakker om zijn vrouw te vermoorden nadat hij haar betrapt op vreemdgaan met een andere man. Eminem en Dr. Dre zijn het er tenslotte over eens dat dit de beste oplossing is. Dit geschiedt; in sommige versies van de video is de moord verwijderd en is alleen het schot hoorbaar.

Geweld, homofobie en vrouwenhaat

In het liedje ’97 Bonnie & Clide op de ‘The Slim Shady LP’ (1999) ontdoet hij zich van het lichaam van zijn vrouw. Het nummer “Criminal” op zijn derde album The Marshall Mathers LP (2000), bevat regels als: “My words are like a dodger with a jagged edge, That’ll stab you in the head, whether you’re a fag or les’, Or a homosex, hermaph or a trans-a-vest, Pants or dress, hate fags” 

Luister en kijk hier naar ‘Criminal’ op de Marshall Mathers LP (2001)

Elf van de 14 nummers op dit album omvatten denigrerende benamingen voor vrouwen als “bitch” en “ho(e)” (afgeleid van hoer), seksuele objectivering van vrouwen, legitimering van geweld tegen vrouwen, wantrouwen jegens vrouwen, kleineren van sekswerkers en verheerlijking van pooierschap. Ook andere rappers, musici in het algemeen en anderen die bij Eminem in ongenade is gevallen, worden genadelood in hun plaats gezet.

Persoonlijke strijd

Hier kun je luisteren en kijken naar het nummer ”Lose yourself’ op het album ‘8 mile’ (2002) Veel critici vinden dit Eminem’s beste nummer en hij stond er 12 weken mee op de eerste plaats van de ‘Billboard Hot 100’ en won er ook een Grammy Award mee. Het nummer heeft een autobiografisch karakter en verbeeldt de strijd die hij moest leveren om respect van andere rappers te verdienen. Joe Biden heeft het nummer gebruikt tijdens zijn campagne in 2020.

De ‘methode’ Eminem

Eminem heeft tot nu toe 50 singles en 13 albums uitgebracht, die – los van Infinite – enorme verkoopsuccessen waren. In totaal zijn er 220 miljoen platen verkocht en zijn muziekvideo’s zijn meer dan tien miljard maal op YouTube bekeken. Eminem heeft 15 Grammy Awards gewonnen, acht American Music Awards en 17 Billboard Music Awards, Billboard noemde hem de “Artist of the Decade (2000-2009)“. Het is dan niet vreemd dat hij in 2013 het nummer ‘Rap God’ schreef. Het staat in het album The Marshall Mathers LP2.

Eminem heeft vanaf zijn eerste albums een moordlustig vuil spuitend ‘alter ego’ gecreëerd, Slim Shady. Tegenover deze extravagante antiheld plaatst hij zichzelf – Marshall Mathers – als een introverte autobiograaf. Op het titelplaatje zie je een hufterige Slim en een verschrikt kijkende Marshall. Slim Shady was aan het begin van het millennium de belichaming van de rebellie van een hele generatie jongeren. Lang niet uitsluitend in de achterbuurten van de Amerikaanse steden, maar steeds meer wereldwijd.

Een liedje als  ‘My name is’ (Slim Shady) (1999) dat je nu kunt beluisteren en bekijken mengt humor met staalhard woordgebruik, dat de sticker ‘Parental Advisory Explicit Content’ meer dan rechtvaardigt.

Eminem heeft de dialogen met zijn ‘alter ego’ inmiddels meer dan 25 jaar volgehouden. In die jaren is een deel van het woordgebruik uit de begintijd van rap onderdeel van de gangbare straattaal geworden en is het shockeffect ervan deels verdwenen. In zijn laatste album (2024) ‘The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)’ besluit Marshall dat het duiveltje moet sterven, nadat hij het eerst nog een kanonnade van scheldwoorden en beledigingen laat afvuren. Desondanks toont het album door de razendsnelle teksten en ingewikkelde woordspelingen aan dat hij nog steeds op eenzame hoogte staat. Je kunt nu luisteren kijken naar ‘Guilt conscience 2’op het album ‘The Death of Slim Shady’ (Coup de Grâce). In dit nummer verwijt Eminem Slim Shady de oorzaak te zijn van alle controversen die hij heeft teweeg gebracht en de schade aan zijn carrière die daarvan het gevolg was. Hierna vermoordt Eminem Slim. Luister en kijk hier.

Het nummer ‘Houdini’ – ook op dit album – illustreert waarom Eminem zo veel succes heeft. Zijn muziekvideo’s zijn aantrekkelijk vormgegeven en meestal gebaseerd op in het oor liggende samples van andere artiesten. In dit geval is dat het nummer Abracadabra van de Steve Miller Band. Ondanks de in mijn ogen gitzwarte wereld die hij bezingt, ontbreekt toch de humor niet. Kijk hier naar ‘Houdini’, ook van Eminem’s laatste album ‘The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)’ (2024)

Culturele achtergrond

Wetenschappers zijn van mening dat hip hop het best gedijt in culturen met overwegend conservatieve opvattingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid en dat deze kunnen leiden tot een veroordeling van degenen die daar niet aan voldoen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Amerikaanse cultuur veel sterker dan de Europese.

De hip hop subcultuur plaatst de ‘mannelijkheid’ van de zwarte hetero op een voetstuk en degradeert parallel daaraan vrouwen en homoseksualiteit. In zijn documentaire Hip-Hop: Beyond Beats and Rhymes uit 2006, die je hier kunt bekijken,  onderzoekt Byron Hurt de relaties tussen hiphop, mannelijkheid, vrouwenhaat en homofobie. Na het afnemen van tientallen interviews ziet Hurt een patroon van homofobie, de objectivering van vrouwen en de dominantie van andere mannen, die allemaal bijdragen aan de wijze waarop mannelijkheid tot gelding komt. De acceptatie van verkrachting geldt dan een ‘gepaste reactie’ op vrouwen die de mannelijke dominantie uitdagen, seksuele avances weigeren of mannen ‘beledigen’. Tegelijkertijd lijken sommige vrouwen zich desondanks niet van ‘foute mannen’ te kunnen losmaken. In  ‘Love the Way You Lie’ op het album Relapse (2010) bezingen Eminem en Rihanna zo’n verdorven relatie.

Hip hop groeide vanaf de millenniumwisseling uit tot het best verkopende muziekgenre – toen al 81 miljoen verkochte cd’s in de VS alleen – en de populariteit is allang niet meer beperkt tot achtergestelde bewoners van achterbuurtwijken. Hip hop heeft zich wereldwijd verspreid, aanvankelijk vooral onder achtergestelde groepen, migranten en minderheden. De blanke Eminem heeft daarbij een grote achterban in de Amerikaanse boze blanke onderklasse. Het lijkt er echter op dat de waardering voor zijn nummers los is komen te staan van de inhoud ervan. Tijdens het schrijven van deze post drong zich voortdurend de vraag op hoe dat kan. 

Gourdine en Lemmons’ onderzoek, getiteld “Perceptions of Misogyny in Hip Hop and Rap: What Do the Youths Think?” helpt om deze vraag te beantwoorden. 64% van alle kinderen en tieners in de VS geeft aan dagelijks naar rapnummers te luisteren. Er blijkt een sterke samenhang te bestaan tussen de leeftijd van jongeren die naar rapmuziek luisteren en de mate waarin ze de gewelddadige inslag en vrouwen- en homohaat herkennen. Raps ziin vaak onverstaanbaar, zeker voor wie Engels niet de eerste taal is. Naarmate luisteraars ouder worden blijft de waardering voor rap als muzikale vorm vaak bestaan, ondanks het groeiende besef van de negatieve kanten van de inhoud. 

Dat de inhoud van een rap en de waardering ervan uiteen kunnen lopen is goed zichtbaar in de verfilming van Eminem’s liveoptreden tijdens de uitreiking van de Oscars in 2020 voor een enthousiast publiek dat naar je mag aannemen geen vrouwenhaat koestert, niet homofoob en gewelddadig is. Net zomin als de Spaanse schoonzwemsters waarmee ik deze post begon.

Een nieuw geluid?

Vanaf de millenniumwisseling is er een groeiende gemeenschap van LGBTQ+ hiphop artiesten. Voorbeelden zijn rappers als Azealia Banks en Frank Ocean, mainstream hiphop artiesten die uit de kast kwamen. Zij werden in 2019 gevolgd door Lil Nas X. Daarnaast vragen vrouwelijke rappers in hun nummers voortdurend aandacht voor vrouwenrechten. Dit doen ook mainstream artiesten alsTylor Swift, Lauryn Hill, Beyoncé en Mary J. Blige. Het gevolg is dat nog slechts in een kleine minderheid van de teksten van vrouwelijke rappers sprake is van homo- en vrouwenhaat. 

Het is duidelijk dat Eminem zich als 52-jarige op een keerpunt in zijn carrière bevindt. Zijn tierende alter ego is afgevoerd en voortgaan op het oude pad, bezaaid met gewelddadige scenes, het uitvechten van vetes met collega’s, misplaatst taalgebruik ten opzichte van homo’s en vrouwen, lijkt doodlopend. Zelf relativeert hij de aan zijn raps toegeschreven vrouwenhaat en hun homofoob karakter.  Het veelvuldig gebruik van de term ‘faggot’ (flikker) schrijft hij toe aan zijn gebruik van straattaal, waarin deze term nier per se een veroordeling is. Uiteindelijk excuseert hij zich voor het feit dat hij mensen pijn heeft gedaan. “Ik heb met niemand problemen…”

Iedereen kijkt uit wat dit betekent voor een eventueel 14^de album. Voorlopig geeft de hoeveelheid albums van Eminem die wereldwijd in omloop is, nog voldoende aanleiding tot zowel aanbidding als veroordeling.