Heel wat jongeren gebruikten eind jaren ’60 hallucinerende drugs. Dit gold ook voor muzikanten, die in (hard)drugs muzikale inspiratie zochten en muziek wilden maken die bij deze groep jongeren aansloot. Zalen met gillende fans behoorden voor hen tot het verleden, voor zover de desbetreffende groepen nog publiekelijk optraden.  De 13th Floor Elevators uit Austin, Texas, worden meestal beschouwd als de eerste band die de term “psychedelisch” gebruikte begin 1966. Dit begon met folkrock en zette zich later door in alle genres. De hardere varianten die meestal teruggingen op blues rock, werden ook wel acid rock genoemd. Veel bands voegden oosterse toonladders en verschillende sonische effecten toe om hypnotiserende ‘soundscapes’ te creëren. 

De Beatles

De Beatles in Groot-Brittannië waren wederom voorlopers op het terrein van zowel de psychedelica als art-rock, nadat ze zichzelf opnieuw hadden uitgevonden in albums als ‘Rubber soul’ (1965), ‘Revolver’(1966), ‘Sergant Pepper’s lonely hearts club band’ (1967) en ‘Magical mystery tour’ (1967). ‘Rubber soul’ markeert de overgang naar een nieuwe periode, waarin de Beatles besloten niet meer in het publiek op te treden en alleen studio-opnames te maken. Kenmerkend voor het hele album is de uitbreiding van het instrumentarium, onder andere met een Hammond orgel. Ook is George Harrison voor het eerst te horen op de sitar. Critici waren lovend en prezen vooral de groeiende rijpheid van Lennon en McCartney als tekstschrijvers. Je kunt hier luisteren naar Norwegian wood, een zeldzame registratie van een studioopname.

Een jaar later volgde de echte vernieuwing. In de eerste helft van 1966 maakte de groep haar laatste wereldtournee, die omgeven werd door rellen veroorzaakt door rechts extremisten, slecht weer en ongelukkige media optredens. De groep had het gehad met de gillende fans die meestal de muziek overstemden. De belangrijkste reden om nog alleen studio opnames te maken was  dat de productie van de liedjes steeds gecompliceerder werd en de liedjes vorm en inhoud kregen door te experimenteren met de technische mogelijkheden die de studio bood. De thema’s verschoven naar existentiële onderwerpen als dood, overwinnen van materiële behoeften. Vooral Lennon en Harrison ontleenden inspiratie aan LSD maar ook aan oosterse spirituele stromingen.

Nummers op dit album zijn onder andere ‘Eleanor Rigby’, ‘Good day sunshine’ en ‘Yellow submarine’. Bij gebrek aan live optredens van de Beatles zelf verwijs ik naar Spotify voor tekst en muziek.  

Kijk en luister hier naar een betrekkelijk recente opname van ‘Eleanor Rigby’.  Live opgenomen in New York 2007, gezongen door Paul Mc Cartney.

In 1967 volgde ‘Sergant Pepper’. Opnames van liveoptredens door de Beatles zelf ontbreken en daarom tref je hieronder gefilmde optredens aan van de Nederlandse covergroep ‘The Analogues’. Deze groep vertolk alle nummers van de Beatles live, als dat moet met een uitgebreid instrumentarium maar zonder vooraf opgenomen onderdelen.

Als eerste een nauwgezette cover van ‘Within you, without you’. Dit liedje is gebaseerd op een Hindu Veda en wordt op het album behalve door George Harrison uitsluitend gespeeld door oosterse muzikanten.

Enkele andere nummers op ‘Sergant Pepper zijn’ ‘With a little help from my friends’, ‘Lucy in the sky with diamonds’, ‘She is leaving home’. Je kunt hier luisteren naar het live onuitvoerbaar geachte ‘A day in the life’ (gevolgd door ‘Let it be’).

Tot zover ook de bijdrage van ‘The Analogues’.

De stijl van de nummers op ‘Sergant Pepper’ – soms ook binnen een nummer – varieerde sterk, Algemeen werd dit album een ‘Gesamt Kunstwerk’ genoemd. Dat de liedjes van de Beatles kunst waren werd al na Revolver al breed erkend.  Opmerkelijk is dat ‘Sergant Pepper’ aanvankelijk het beste album van de Beatles ooit werd beschouwd, maar dat naarmate de jaren vorderden, ‘Revolver’ deze positie overnam. Dit vanwege de originaliteit, de kwaliteit van de teksten en de consistentie van de nummers.

De EP ‘Magical mystery tour’ was de soundtrack van een gelijknamige film en bevatte bekende liedjes als ‘Fool on the Hill’. ‘I’am the walrus’ en ‘Hello goodbye. Voor critici was het vooral oude wijn in nieuwe zakken.

Er zouden nog drie albums volgen:

‘The Beatles’ (het ‘Witte album’), met nummers als ‘Ob-la- di Ob-la da’, ‘While my guitar gently weeps’, ‘Julia’, ‘Blackbird’, ‘I will’, ‘Revolution 1 & 9’. De meeste liedjes waren veel eenvoudiger van opzet dan de voorafgaande albums, ook omdat het gebruik van LSD inmiddels was afgezworen. Tijdens de opname namen de spanningen in de groep steeds verder toe, ook door de alom tegenwoordigheid van Yoko Ono. 

Daarna kwam ‘Abbey Road’, met onder andere als nummers ‘Come together’, ‘Something’, ‘Maxwell Silver Hammer’ en de 12 minuten durende medley. Kritieken waren gemengd, Sommige critici vonden het geluid te kunstmatig, vooral door het overmatige gebruik van een moogsynthesiser. Toch vond een aantal het beste album ooit, omdat het minder pretentieus was door de afwezigheid van psychedelische invloeden. Voordat het album verscheen had John Lennon de groep al definitief verlaten. De andere leden volgden snel daarna. Het laatste nummer van het album heet niet voor niets ‘The end’.

Als laatste album verscheen nog ‘Let it be’ (1970).  De opnames daarvan waren al in 1968 begonnen. Volgens Paul McCartney had het een stevig rockalbum moeten worden, met nummers die live uitgevoerd konden worden, tijdens een optreden dat op film vastgelegd zou worden.  De live uitvoering beperkte zich tot een eenmalig optreden op het dak van het kantoor van platenmaatschappij van de Beatles, Apple Inc, die tot een ongekende verkeersopstopping in New York leidde. Nummers waren onder andere: ‘Two of us’, ‘Let it be’, ‘Maggie Mae’, ‘The long and winding road’ en ‘Get back’.

Beach Boys

Een andere groep met hoge artistieke pretenties was ‘the Beach Boys’ en in het bijzonder de oudste van de drie Wilson broers, Brian. Het nummer Good vibrations illustreert de artistieke richting die de groep was ingeslagen, als vervolg op haar oorspronkelijke sufsound. Brian Wilson was onder de indruk van ‘Rubber Soul’ van de Beatles en hij wilde dat album overtreffen. Om hiervoor voldoende tijd vrij te maken stopte hij met toeren en hij wijdde zich geheel aan de productie van het album, dat het beste rock album ooit moest worden, ‘Petsounds’.

Het album ‘Petsounds’ bevatte uiteindelijk onder andere de volgende nummers ‘You still believe in me’, ‘I know there is an answer’, ‘Sloop John B’, ‘God only knows’ en ‘I just wasn’t made for these times’. De teksten schreef hij samen met Tony Asher. Het werd in de studio opgenomen, met de overige bandleden, maar vooral met sessiemuzikanten. Het album maakt gebruik van uiteenlopende instrumenten. De gecompliceerde zangpartijen bepalen meer dan het gebruik van technologie het karakter van het album. De afgelopen jaren (2002 – 2016) heeft Brian Wilson een reeks live-uitvoeringen van ‘Petsounds’ gegeven. Hier kun je kijken en luisteren naar ‘God only knows’ (Londen 2002) 

Pink Floyd

In de opsomming van art-bands met een psychedelische inslag mag Pink Floys’s ‘Atom heart mother’ niet ontbreken. Alleen al de titelsong duurt 23 minuten, verdeeld over zes delen. Om dit nummer te spelen moest de groep een kopersectie en een koor meenemen. 

Je kunt HIER kijken en luisteren naar een 23 minuten durende opname uit het Hyde Park te Londen (1970).

Toegankelijker is Pink Floyd’s ‘Arnold Layne’. Dit liedje zie je hier 40 jaar na de eerste uitvoering door een nog steeds vitale band Pink Floyd (Barbican London 2007)

Tenslotte noem ik nog ‘Velvet underground met nummers als ‘I am waiting fort he man’. Jefferson Airplane (‘White rabbit’), the Byrds (‘Eight miles high’) en  Iron Butterfly (‘In-a-gadda-da-vida’) 

Het Woodstock festival geldt als het hoogtepunt van de psychedelische rock. Spoedig daarna was dit genre op zijn retour omdat veel hallucinerende middelen, waaronder LSD in zowel de VS als in Groot-Brittannië illegaal werden. 

Het streven van musici om nummers van een hoog artistiek niveau te maken was allerminst afgelopen. Vaak is is daarbij sprake van art-rock of wordt het ruimere begrip ‘progressive rock’ en het meer beperkte begrip ‘symfonische rock’ gebruikt.  Dit genre is gekenmerkt door poëtische teksten, geavanceerde technologie, lange solo’s en demonstreren van hoge technische vaardigheid. In de composities wordt gebruik gemaakt van elementen uit experimentele muziek (Mike Oldfield), avant-garde muziek (Eno), klassieke muziek (Procol Harum) en jazz (Colosseum). Vaak volstonden groepen met studio opnames, maar gelukkig traden sommigen ook live op, vaak vergezeld van uitgebreide blazersgroepen (Blood sweat and tears). Moody Blues haalde er een heel symfonieorkest bij toen ze ‘Days of Future Passed’ opnamen. Uit dit concert zie je hier ‘Nights in white satin’

Grote successen bleven beperkt, slechts enkele groepen bereikten de top van de hitlijsten, waarvan Pink Floyd het meest succesvol was. ‘The dark side of the moon’ (1973) is een voorbeeld van ‘art-rock’ bij uitstek en is een van de meest verkochte albums aller tijden. Dat geldt ook voor symfonische composities als ‘The Wall’ van Pink Floyd en Tommy van ‘the Who’.

Eind jaren ’70 raakten de utopische idealen van de art-rock in de vergetelheid. De samenleving verharde zich, veel jongeren wezen virtuositeit af omdat deze ten koste zou gaan  van directheid en toegankelijkheid. We staan dan aan de vooravond van de punk. Eerder gaven de talloze ‘glamrock’ groepen al uiting aan het verzet tegen zowel het revolutionaire elan van de jaren ’60 als het soms pompeuze karakter van de art-rock. De leden van deze groepen droegen flamboyante kleding maar hun muziek was divers, variërend van eenvoudige maar krachtige popsongs (Marc Bolan, David Bowie) tot de meer gecompliceerde muziek van Roxy Music.