Rustige muziek, maar wel van deze tijd….  Daarom hoor je trip hop zo vaak in hotel lounges en op andere plaatsen waar bezoekers komen om zich te ontspannen. Trip hop hoort door zijn lage tempo en relaxte karakter tot een meer omvattend genre dat niet uitsluitend elektronisch van aard is en ook in ritmisch opzicht gevarieerder is. Voor deze muzikale stijl of varianten daarvan worden ook wel termen gebruikt als ‘chill out’, ‘ambient’, ‘new age’, ‘space’, ‘drone’ en ‘acid house’. Je maakt in deze post kennis met nummers waarvoor trip hop een te enge aanduiding is. Maar eerst een paar woorden over deze labels.

Varianten

Ambient

‘Ambient’ is een stijl waarin de nadruk meer ligt op klank en sfeer dan op een boodschap, melodie of ritme. Naar ambient muziek kan zowel passief als actief geluisterd kan worden. Meestal word je er rustig van of kom je in een contemplatieve stemming. Soms wordt tevens gebruik gemaakt van natuurgeluiden, zoals stromend water, wind of vogels. Voorlopers van deze stijl zijn Jean-Michel Jarre ,  Vangelis , Mike Oldfield en Kraftwerk. 

Luister hier naar Oxygene, een compositie van Jean Michel Jarre uit 1975

Brian Eno heeft in 1978 deze stijl op de kaart gezet. In dat jaar zorgde hij met zijn album Ambient 1:  Music for Airports voor een doorbraak van het label ‘ambient’.  Voor hem was ‘ambient’ een stijl die ook als achtergrondmuziek spannend blijft.  Dit in tegenstelling tot gangbare achtergrondmuziek, bijvoorbeeld in supermarkten, die in hoge mate voorspelbaar is.  Ambient muziek wil rust en ruimte creëren om na te denken en te mediteren. Je kunt er op verschillende manieren naar luisteren. Deze variëren van negeren tot geboeid raken. Luister hier naar dit album, dat slechts een nummer kent.

New age

‘New age’ heeft betrekking op die vormen van ‘ambient’ die expliciet zijn gecomponeerd ter ondersteuning van meditatie en ontspanningsoefeningen. Daarom moet deze muziek een repetitieve dynamiek en textuur hebben en snelle wisselingen van tempo, ritme en klankkleur mijden. Composities zijn minimalistisch van opzet en eerder instrumentaal dan vocaal. Veel voorkomende instrumenten zijn piano, strijkers en fluit, vaak nagebootst met een synthesizer. Toepassing vind je vooral binnen alternatieve geneeswijzen, yoga en meditatie. 

Drone

‘Drone’ is een minimalistische vorm van ‘ambient’ waarbij de nadruk ligt op het gebruik van lang aangehouden klanken, noten of toonclusters, drones genaamd. Deze vorm van muziek kent doorgaans lange composities met relatief weinig harmonische variatie. La Monte Young, een van de grondleggers in de jaren 1960, definieerde ‘drone’als “de lang aangehouden toontak van het minimalisme”. Luister hier naar een compositie van La Monte Young uit 1960.

Space

‘Space’ is een ‘variant van ‘ambient’ die soms in combinatie met andere stijlen getypeerd wordt door haar ‘ruimtelijke’ karakter. Deze stijl wordt vooral gebruikt als achtergrondmuziek, met name in films maar ook om bewust naar te luisteren, ter ontspanning, contemplatie en inspiratie . De stijl wordt doorgaans als rustgevend en vredig ervaren.  

Ambient techno 

‘Ambient techno’, ‘intelligent dance music’ of ’armchair ambient’ schurkt aan tegen ‘electronic dance music’  (EDM), die rond de eeuwwisseling populair was. Sommige nummers leenden zich minder om op te dansen maar veel meer om thuis bij weg te dromen of om af te kicken.  Voorbeelden van dit type muziek vind je bij de Boards of Canada met het nummer Music is math, en Secede Outran, waarnaar je hieronder kunt luisteren

Playlists van Spotify en Youtube met namen als Chilled Folk, Chill Hits, Evening Chill, Chilled R&B, Indie Chillout, Chill hop, Lo-fi hip hop en Chill Tracks, hebben ook vandaag de dag miljoenen volgers. Vanwege de aanhoudende populariteit van ‘trip hop’, ‘chill out’ en’ ambient’, zijn er in het begin van de 21^ste eeuw artiesten die zich ook op dit gebied begeven. Denk aan Björk, Bowery Electric, Evert thing but the girl, Anomie Belle, Alpha en Lamb. Enkele daarvan komen hieronder aan de orde. Je luistert hier alvast naar Rhubarb van Apex Twin op het album Selected Ambient Works, Vol. 2 (1994)

Artiesten

Blörk

Björk is een IJslandse zangeres, songwriter, componist, platenproducent en actrice. Ze heeft een eclectische muziekstijl ontwikkeld, met elementen uit elektronica, pop, dance, triphop, jazz en avant-garde. De ontwikkeling van haar stijl is beïnvloed door componisten als Arnold Schönberg, Karlheinz Stockhausen, Philipp Glass en Sun Ra. Ook groepen als Kaftwerk en zangeressen als Joni Mitchell en Kate Bush hebben haar beïnvloed. Zij vond bovendien inspiratie in het muzikale klimaat in Londen, voor enige tijd haar woonplaats. Dat klimaat werd in de jaren ’90 mede bepaald door de trip hop van Tricky,  Portishead en Massive Attack.

Björk’s album Debut (1993) is een van de eerste albums die elektronische muziek en met name ‘dance’ introduceerde in ‘mainstream’ pop. Critici beschouwen haar albums Post (1995) en Homogenic  (1997) als hoogtepunten van trip hop. Van dit laatste album kun je hier luisteren naar Venus as a boy.

Elsiane

Elsiane is een band met sterke trip-hopinvloeden, die in 2007 haar eerste album Hybrid uitbrengt. De groep creëert een warme, hypnotiserende sfeer, vergelijkbaar met de klanken van Massive Attack en Portishead in de jaren ’90. Luister hier naar de titelsong van het gelijknamige album.

Lana Del Rey

Lana Del Rey is de artiestennaam van Elisabeth (‘Lizzy’) Grant (geboren 1985). Ze maakte haar eigen muziekvideo’s en vestigde daarmee de aandacht op zicht. Veel songs zijn melancholisch en grijpen terug op het Amerika van de jaren ’50. Haar stijl wordt  als ‘alternatieve pop’ geclassificeerd en ze was zeker aan het begin van haar carrière beïnvloed door psychedelische rock, hip hop, en trip hop. Deze beïnvloeding valt goed te horen in haar eerste album,  Born to Die (2012). Dit stond in elf landen bovenaan de hitlijsten, waaronder Australië, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, en er zijn 3,4 miljoen exemplaren van verkocht. Het album zou 520 weken op de Amerikaanse Billboard 200 blijven staan. 

Nummers van dit album zijn onder andere: Summertime sadness, Videogames, Blue jeans en de titelsong Born to die, waarnaar je hieronder kunt luisteren.

De klankkleur, de thema’s en de vormgeving vanBorn to Die hadden grote invloed op de populaire muziek. In 2019 noemde de The Washington Post Del Rey een van de “vijf mensen die de cultuur van het afgelopen decennium hebben vormgegeeven”. Al Horner van Red Bull omschreef Born to Die als “[een] blauwdruk voor een nieuwe muzikale wereld”.  Zij heeft – net als andere hier besproken artiesten – een nieuwe weg gewezen naast de alom aanwezige EDM (electronic dance music).

Anomie Belle

Tenslotte noem ik Anomie Belle, een Amerikaanse multi-instrumentalist, vocalist, componist. Je hoort haar hier in het nummer Sleeping pattern. 

Filmmuziek

Een groot aantal films maakt gebruik van ‘ambient music’, in al zijn varianten. Voorbeelden daarvan zijn Blade Runner (1982), Dune (1984), Titanic (1997), The Passion of the Christ (2004), Chernobyl (2019) en Dune part 2 (2021). Je luistert hier naar Beginnings are such delicate times uit Dune: Part Two Soundtrack (2021).

Ook de groep  Massive Attack die in de vorige post is besproken, heeft soundtracks opgenomen            voor films, zoals Danny the Dog (2005) en Bullet Boy (2005) . In 2007 volgden nog drie, te weten voor de films In prison my whole life, Battle in Seattle en Trouble in the water. Het instrumentale nummer Herculaneum uit de film Gomorra won in Italië de prijs voor de beste song.

Neoklassicisme

Van heel andere aard is een stroming die terug grijpt naar 19^de en vroeg 20^ste-eeuwse romantische muziek. In plaats van over neoromantiek te spreken wordt deze stroming met de term neoklassieke muziek aangeduid. De belangrijkste hedendaagse vertegenwoordiger met eveneens miljoenen downloads is Ludovico Einaudi. Zijn composities zijn gewild, zowel als achtergrondmuziek als om naar te luisteren, vermoedelijk door hun eenvoud: Einaudi’s composities zijn bijna alle zijn opgehangen aan het eerste, vierde en vijfde akkoord. Vandaar dat ze zo veel op elkaar lijken. Luister hier naar een of meer van zijn composities op zijn album Greatest Hits Best songs. Wedden dat Einaudi je na een paar nummers al verveelt.

Wie wel aanspraak kan maken op de term ‘neoklassiek’ is Erik Satie, een Franse componist uit het begin van de 20e eeuw. Hij gebruikte dadaïstisch geïnspireerde harmonische en vormexperimenten om een vroege vorm van ambient muziek te creëren die hij ‘musique d’ameublement’ noemde. Zijn bedoeling was een passende atmosfeer voor specifieke activiteiten te creëren, zoals een diner, zonder aandacht naar zich toe te trekken. Dankzij de variatie in ritme en klankkleur lenen zijn composities zich even goed om aandachtig naar te luisteren, thuis of in de concertzaal. Je kunt hier luisteren naar zijn Gymnopédie no. 1

Trip  hop maakt deels gebruik van dezelfde elementen als hip hop: elektronisch voortgebracht en een sterke ‘beat’. Door zijn veel lagere tempo en de afwezigheid van provocatieve teksten ervaart een grote groep luisteraars dit genre als boeiend en rustgeven tegelijkertijd. Chill out is de verzamelnaam voor muziek waarbij de nadruk ligt op haar rustgevende karakter en daarbij in muzikaal opzicht niet veel eisen hoeft te stellen. Ambient heeft ook artistieke pretenties en kan daarom op verschillende manieren worden beluisterd.

‘Expeditie Muziek’ gaat verder in september. Ik post de komende maanden wel op mijn Engelstalige site ‘Music: Listen, look and enjoy’ (hermanvandenbosch.com )