Rush is een Canadese band opgericht in 1968 in Toronto. Na wat personele wisselingen in de beginfase bestaat de band tot zijn opheffing in 2015 uit Geddy Lee (zang, basgitaar en keyboards), Alex Lifeson (gitaar) en Neil Peart (drums, percussie). Lee en Lifeson schreven de muziek, Peart de teksten.

De meeste prog rock groepen waren in hun beginjaren, eind jaren ’60, psychedelisch georiënteerd.  Rush was daarentegen een hard rockband en heeft als zodanig de wereld van de prog rock betreden. Hard rock is altijd het DNA  van de groep gebleven; de groep heeft er bewust gekozen om zich te laten inspireren door prog rock en is soepel meegegaan met de verschillende gedaanten die prog rock door de jaren heen aannam.  Hard rock in combinatie met prog rocken het fenomenale vakmanschap van de drie leden hebben ertoe geleid dat de groep altijd over een grote aanhang kon beschikken. 

Aandacht voor de band gerechtvaardigd omdat deze de ontwikkeling van de progressieve rock gedurende drie perioden illustreert en je zo een eerste indruk krijgt van de veranderingen die zich in het genre hebben voltrokken. 

Omarmen van prog rock 

De hard rock-roots van de band domineren nog in het tweede album, ‘Fly by night’, waarop tevens eerste tekenen van prog rock zijn te bespeuren. Een nummer als ‘By-Tor & the Snow Dog’ (Fly by night, 1975) bestaat uit verschillende secties, kent complexe arrangementen en – dat wel -een mythologisch thema. Je kunt het een opname uit 2004 beluisteren.

Het volgende album, Caress of Steel, zet de ontwikkeling richting prog rock voort. Dit blijkt uit de lange composities, de keuze van mythologische thema’s en de complexere structuren. Dit hoor je goed in het nummer ‘The Necromancer’(Caress of Steel, 1975), een sfeervol episch nummer, maar evenmin een groot succes. Het vierde album ‘2112’ (1976) zorgt voor een doorbraak. Je kijkt en luistert hier naar een animatie van de volledige titelsong ‘2112’ (2112, 1976) dat een kant van de plaat beslaat en bestaat uit zeven delen; hier een liveopname uit 1996. Het is een sciencefiction epos dat speelt in de stad Megadon in het jaar 2112. Maar ook hier zitten hard rock liefhebbers die wel van progressieve rock houden goed en omgekeerd. 

De positieve lijn in de belangstelling voor Rush als prog rock band zet zich voort in  ‘A farewell to kings’ (1977) en ‘Hemisphere’ (1978). De groep legt haar oor nu ook te luisteren bij andere prog rock groepen zoals Yes en King Crimson. Je kijkt en luistert nu naar ‘A  Farewell to kings’ (A  Farewell to kings, 1977)

De overgang naar neo-progressieve rock

In albums uit de late jaren ‘70 en begin jaren ’80 zoals “Permanent Waves” (1980) en “Moving Pictures” (1981) klinken meer neo-progressieve kenmerken door. Daartoe begint Lifeson te experimenteren met klassieke en twaalf-snarige gitaren en Lee voegt baspedaal synthesizers en Mini Moog toe. Peart breidt zijn toch al niet geringe hoeveelheid percussie-instrumenten uit met triangels, houtblokken, koebellen, pauken en een gong. Naast toevoeging van instrumenten bleef de band in de pas lopen met progressieve rocktrends door lange, conceptuele nummers te componeren met sciencefiction- en fantasievolle thema’s, die toegankelijker zijn dan de nummers uit de vorige periode. ‘Permanent waves’,  en vooral ‘Moving picture’ drongen door naar de top van de hitparades in Canada, de VS en Europa. en werden zelfs door de critici gewaardeerd.

Een aantal nummers van beide albums Pictures’ gooide ook als single hoge ogen.

The ‘Spirit of Radio’ (Permanent Waves, 1980) is een complexe maar toegankelijke compositie met diverse stijlen, waaronder reggae en new wave elementen. De inhoud van de nummers verschuift van een sprookjesachtige en mythische fantasiewereld naar actuele sociale thema’s.

Rush toerde met ‘Permanent waves’ zes maanden en bereikte in die periode zo’n 650.000 fans. 

‘The camera eye’ (Moving Pictures, 1981) is een combinatie van neo-progressieve elementen en bevat tevens experimenten met elektronica. Dit nummer dat 11 minuten duurde, was het laatste lange nummer van de band. Op hetzelfde album staat ook ‘Tom Sawyer’ (Moving pictures, 1981). Je kunt daar nu naar kijken en luisteren, een opname uit 2007 in Ahoy, Rotterdam.

Na deze twee albums volgde nog een reeks albums die een warm onthaal vond en met behoud van het hard rock DNA meegingen in de veranderingen die prog rock onderging.

‘Subdivisions’ ( Signals,1982) is een introspectief nummer waarin synthesizers een belangrijkere rol spelen dan de gitaar. Hiermee staat dit nummer model voor neo-progressieve rock. Andere nummers op dit album, zoals ‘Digital man’, ‘The weapon’ en ‘Chemistry’ laten horen dat de band ook werd beïnvloed door ska, reggae en funk. Je kijkt en luistert hier naar Chemistry.

Post-progressieve invloed

Na verloop van tijd evolueert Rush verder met een focus op texturen, atmosferen en eenvoudiger structuren. Synthesizers blijven daarbij aanvankelijk een belangrijk rol spelen. Het album ‘Grace under pressure’ (1984) bouwt voort op de stijl van ‘Signals’. De titel is een parafrase op de uitspraak van Hemmingway ‘Courage is grace under pressure’. Hierna volgen ‘Power window’ (1985) en Hold your fire (1987). Illustratieve nummers in het laatste album zijn ‘Time stand still’ en ‘The pass’. In dit album klingt de gitaar weer sterker door dan in de voorafgaande albums. Je kunt hier luisteren naar ‘The pass’.

Begin jaren ’90 laat Rush het sterk door keyboards gedomineerd geluid verder achter zich. Dit blijkt in de albums ‘Presto’ (1989), ‘Rolling the bones’ (1991), ‘Counterpart’s (1993) en’ Test for Echo’.  Uit dit laatste album hoor je hier de titelsong ‘Test for Echo’, live uitgevoerd in Toronto (1997). Na de ‘Test for Echo’-tournee laste de band een pauze in, uiteindelijk 5 jaar duurde. Oorzaak waren tragische gebeurtenissen in het leven van Peart.

Het trio pakt de draad weer op in 2001 en het eerste album dat de groep uitbrengt is ‘Vapor Trails’ (2002). Alle nummers zijn opgenomen zonder keyboars en synthesizers. Hierop volgt Snakes & Arrows (2007), waarvan het nummer ‘Far cry’ een hit werd. Je kunt dit nummer hier beluisteren. De opname is in 2007 in Rotterdam Ahoy gemaakt. 

Het laatste studioalbum van de groep is Clockwork Angels (2012). Je kunt naar drie nummers van dit album luisteren; ‘Caravan’,  ‘Halo-effect’ en ‘The garden’. In dit laatste nummer heeft hard rock grotendeels plaats gemaakt voor meer introspectieve neo-prof rock klanken, begeleid door een strijkersgroep.

In augustus 2020 sterft Peart aan hersenkanker. Lee en Lifeson verklaren dat ze samen nog wel nummers zullen spelen, maar dat ze nooit meer op tournee gaan.

De band heeft ongeveer 40 miljoen albums verkocht. ‘Moving pictures’ was het meest verkochte en ook hoogst gewaardeerde album, dat je zeker een keer in zijn totaliteit zou moeten beluisteren.

In essentie is Rush een hard rockband gebleven met een open oog voor andere stijlen, de ontwikkeling van prog rock in de eerste plaats. Dit leidde tot lange nummers, onregelmatig en verschuivende stemmingen en wisselende maatsoorten. In de jaren ’80 voegde de band daaraan toe elementen ontleend aan new wave, reggae en pop. In die tijd werd veel gebruik gemaakt van synthesizers en elektronische percussie. De mix van hardrock, technische virtuositeit en kenmerken van prog rock maakte Rush uniek en de groep heeft op zijn beurt de verdere ontwikkeling van post-progressieve rock beïnvloed. 

Generaliserend kun je stellen dat neo-progressieve rock meer aandacht heeft voor sfeer en emotie en wat minder voor technische virtuositeit. Lange nummers zijn minder prominent en er is meer aandacht voor toegankelijkheid. Post-progressieve rock stelt zich verder open voor andere genres, zoals alternatieve rock en popmuziek. In de volgende post ga ik meer systematisch in op de verschillen tussen de eerste en de tweede periode, daarna verschuift de nadruk naar de derde periode en zet ik de drie perioden naast elkaar.