Genesis is na Pink Floyd de meest prominente prog rock groep, althans in de jaren ’70. In deze post ligt de nadruk op die periode. Bij elk van de nummers waarnaar je kunt luisteren verwijs ik naar een of meer kenmerken van prog rock die in de vorige aflevering zijn onderscheiden^[1].

Genesis is opgericht in 1967 door leerlingen van de Charterhouse School in Godalming (Surrey). De harde kern bestond uit Tony Banks (keyboards) en Mike Rutherford (bas)gitaar. Beide zijn lid van de band geweest tot zijn opheffing in 2022. Andere leden zijn Phil Collins (1970 – 1996) drums en zang, Peter Gabriel (1967 – 1975) zang en Steve Hackett (1971 – 1977) gitaar.

Het begin: From Genesis to revelation (1968) en Trespass (1970)

Hun eerste nummers, melodieuze popsongs zoals ‘The silent sun’ (From Genesis to revelation, 1968) zijn geen commercieel succes. De leden van de band besluiten desondanks door te gaan. Ze treden regelmatig op in kleine zalen en werken gestaag aan hun volgend album, Trespass (1970), waarmee de band veel beter scoort. Het nummer ‘The knive’ (Trespass, 1970) is illustratief voor de overgang van psychedelische rock naar prog rock, wat onder andere blijkt uit zijn lengte, complexiteit en maatwisselingen. Deze live-opname is in 1973 gemaakt in Bataclan, Parijs.

Nursery cryme (1971)

Inmiddels is het volgende album in de maak.  Dit nieuwe album, Nursery Cryme heeft een conceptuele en theatrale opzet. Het nummer ‘The musical box’ (Nursery cryme, 1971) illustreert dit. De tekst van dit nummer is macaber en surrealistisch, wat wordt geaccentueerd door Peter Gabriel’s theatrale voordracht, hier goed te zien in een live-opname in Shepperton Studios in Londen (1973). Goed hoorbaar is dat ook een mellotron aan het instrumentarium is toegevoegd. 

Het verhaal speelt zich af in Victoriaans Groot-Brittannië. Henry wordt per ongeluk onthoofd door zijn vriendin Cynthia tijdens het spelen van criquet. Thuis zet Cynthia Henry’s oude muziekdoosje aan, wat de geest van Henry als oude man losmaakt, die Cynthia probeert te verleiden. Een verpleegster komt de kamer binnen en gooit de muziekdoos tegen de muur, waardoor Henry wordt vernietigd. 

De pers besteedt meer aandacht aan de verkleedpartijen van Peter Gabriel dan aan de muziek, wat gemengde gevoelens oproept bij de overige bandleden maar wel goed is voor de publieke belangstelling.

Een ander nummer van dit album waarnaar je hier kunt luisteren illustreert het gebruik van mythologische, historische en fantasie thema’s. Dit nummer (lengte 13 minuten) ‘The fountain of Salmacis’ (Nursery Cryme, 1971) gaat over Hermaphroditus en de nimf Salmacis en kent een afwisselend dromerige en dramatische muzikale ondersteuning. De populariteit van de groep op het Europese continent neemt gestaag toe, die in het Verenigd Koninkrijk blijft achter.

Foxtrot (1972)

We zijn een jaar later en dan verschijnt Foxtrot. De groep valt nu helemaal voor de productie van lange nummers. De suite ‘Summer’s ready’ (Foxtrot, 1972) duurt 23 minuten en bestaat uit zeven delen, variërend van sereen tot bombastisch. Je vindt er vrijwel alle kenmerken van prog rock in terug. De opname die je ziet dateert van 1973 en is gefilmd op verschillende locaties.

Een ander nummer op dit album, ‘Watcher of the skies’ (Foxtrot, 1972) valt op door de experimenten met elektronische instrumentatie. De intro roept een ‘buitenaardse’ sfeer op dankzij het gebruik van het mellotron. Luisteren en kijken naar dit nummer doet denken aan uiteenlopende genres: opera, rock, surrealisme en drama. Gabriel verschijnt in elk nummer in een ander kostuum.

Peter Gabriel schreef de teksten. De nummers tezamen projecteren dagelijkse ervaringen van twee geliefden over goed versus kwaad in het oude testament. Hier vind je korte beschrijvingen van de afzonderlijke delen van de suite.

Selling England by the pound (1973)

Weer een jaar later volgt het album ‘Selling England by the pound’ (1973). In het nummer ‘Firth of fifth’ (Selling England by the pound, 1973) vallen vooral symfonische en klassieke invloeden op: Klassieke pianopartijen en een epische gitaarsolo wekken de indruk dat je luistert naar een mini-symfonie. De navolgende opname (zonder de pianopartij, die tijdens liveoptreden achterwege werd gelaten) is in 2007 gemaakt in Rome. Het nummer bestaat uit drie delen, waarvan vooral het eerste – de pianopartij – qua ritme en tempo complex is en zeldzame maatsoorten gebruikt, zoals 13/16 en 15/16 afgewisseld met 2/4 maat. Dit nummer geldt als een van de beste voorbeelden van prog rock.

De titel van het nummer verwijst naar het grillige en steeds veranderende estuarium van de rivier Forth, een metafoor voor de steeds veranderende en onvoorspelbare levensloop van de mens.

Een ander nummer op dit album The Cinema Show (Selling England by the Pound, 1973) kent eveneens ingewikkelde en ongebruikelijke maatwisselingen. De opname die je hier bekijkt en beluistert is gefilmd in het Apollo theater in Glasgow en in de New Bingley Hall te Stafford op resp. op 9 en 10 juni 1976. Tijdens het eerste deel van de opname kijken we naar een stomme film en ik verbaas me er steeds over hoe dit soort filmpjes op de lachspieren werkt. 

The lamb lies down on Broadway (1974)

Na interne strubbelingen over de inhoud verschijnt in 1974 het volgende (concept)album, ‘The lamb lies down on Broadway’ (1974). Uiteindelijk gaat het verhaal over Rael, een Puerto Ricaanse jongen die in New York City woont en op een spirituele zoektocht gaat om zijn vrijheid en identiteit vast te stellen. Hierbij komt hij verschillende bizarre personages tegen. 

De meeste teksten van het album zijn geschreven door Gabriel, maar de muziek liet hij over aan de andere leden van de groep. Hij wilde meer tijd thuis doorbrengen omdat zijn eerste kind, Anna te vroeg geboren was en gezondheidsproblemen had. De andere leden van de band zijn daar niet blij mee. Zij ergerden zich overigens al geruime tijd aan de steeds grotere rol die Gabriel als zanger opeist. Gabriel was zelf al tot de slotsom gekomen dat in een solocarrière zijn artistieke ambities beter tot hun recht zouden komen.

‘The lamb lies down on Broadway’ (1974) was het laatste album waarbij Peter Gabriel betrokken was. Tijdens de tour om het album te promoten maakt hij bekend de band te zullen verlaten.

A trick of the tail (1976)

 De resterende leden gaan na de tournee aan de slag met het volgende album ‘A trick of the tail’ (1976). Een vervanger voor Gabriel is lastig te vinden, maar toen bleek dat de beste kandidaat al lid van de band was, namelijk Phil Collins. Hij zou in de daarop volgende jaren als ‘frontman’ het drumwerk steeds vaker aan anderen overlaten. Virtuositeit, zowel van individuele bandleden als in groepsverband, is eveneens een kenmerk van prog pop. Je kunt dat horen en zien in ‘Dance on a vulcano’( A trick of the tail, 1976). De opname is gefilmd in de Lyceum ball room in 1980. 

in 1977 besluit ook Steve Hackett de groep te verlaten. Hij voelt zich tekort gedaan door Tony Banks en Mike Rutherfort die steeds vaker zijn teksten en composities afkeuren. De diepere oorzaak daarvan was een groeiende kloof tussen hun ideeën over de muzikale richting van de band. Banks, Rutherford en Collins opteren voor toegankelijke pop-georiënteerde muziek, terwijl Hackett zich onverminderd aangetrokken voelt  tot de experimentele en symfonische muziek die Genesis tot voorheen kenmerkt.  Hackett had inmiddels zijn eerste soloalbum gemaakt ‘Voyage of the acolyte’ (1975) en dit was warm onthaald. Ook hij kiest voor een solocarrière waarin hij zijn artistieke ideeën kan realiseren. Vergelijk hier ‘Ace of wands ’(Voyage of the acolyte, 1975) van Hackett met ‘Follow you follow me’ (…And then there were three’, 1978) van Genesis en je begrijpt wat ik bedoel. 

Voor Steve Hackettt was dit het begin van een carrière waarin hij tot op de dag van vandaag 24(!) solo albums heft gemaakt en alle ruimte nam om te experimenteren met uiteenlopende muzieksoorten. Samen met ex-Yes gitarist Steve Howe maakt hij zijn hoogst scorende hit, ‘When the heart rules the mind‘(1985). Je kunt ook nog kijken en luisteren naar een uitvoering van ‘Firth of Fifth’ (2013), samen met groot orkest in de Royal Festival Hall in Londen, nu wel met de piano-intro.

Genesis’ fans zijn teleurgesteld in de nieuwe koers van de band, maar het aantal nieuwe fans compenseert dit. Voor Genesis breekt nu een periode aan waarin de groep het ene hoog-scorende album na het andere uitbrengt:  ‘Land of confusion’ (Invisible touch, 1985) en  ‘I can’t dance’ (We can’t dance, 1991) en meer. Kijk en luister hier naar een opname van ‘I can’t dance’ in Rome (2007). Onversneden pop, maar zeker het beluisteren waard.  Let ook op de grootse enscenering.

In 1996 besluit Phil Collins na 25 jaar de band te verlaten en andere projecten op te pakken. Later zou hij nog enkele keren voor korte perioden terugkomen.  In 2014 zendt de BBC een programma uit over de geschiedenis van de band, ‘Together and apart’  waaraan ook Hackett meewerkt. De groep gaf zijn laatste concert op 26 maart in Londen. 

Genesis heeft uiteindelijk tussen de 100 en 150 miljoen albums verkocht; het grootste deel daarvan in de periode na 1980, toen de groep prog rock had verruild voor pop. 

Net als het geval was bij andere prog rock groepen, heeft het lang geduurd voordat Genesis respect kreeg van de muziekcritici en het grote publiek de groep ontdekte. Later veranderden de meeste critici van mening en nu geldt Genesis als een van de meest vooraanstaande bands van de afgelopen 50 jaar: ’Ultimate Classic Rock’ vatte samen: “Niet te ontkennen valt dat Genesis de identiteit van prog-rock heeft helpen creëren en een aantal van de meest essentiële albums van het genre heeft gemaakt”, maar vervolgt ”de muziek van de groep werd geleidelijk minder en minder progressief, totdat de band een regelrechte pop act werd.”

De volgende posts gaat over de ontwikkeling van neo-progressieve rock tussen 1975 en 1985. 

---

^[1] Deze post is gebaseerd op een analyse van artikelen in Wikipedia (Eng.) en opnamen op YouTube. ChatGPT is gebruikt als hulpmiddel bij de structurering van de informatie.