In de nummers van de Engelse groep Pink Floyd komen veel stilistische bouwstenen van prog rock terug die zijn genoemd in de eerste aflevering van deze reeks. Daarom wordt deze groep vaak de eerste ‘prog rock’-band genoemd. Luisteren naar Pink Floyd is dan ook een goede manier om een indruk te krijgen van dit genre. 

De oprichters van de band, Roger Waters, Nick Mason en Richard Wright studeren begin jaren ‘60 architectuur aan de London Polytechnic en Syd Barrett aan het Camberwell College of Arts. Weinig bands zullen in de begin periode zo veel verschillende namen hebben gehad: Sigma 6, Meggadeaths,  Screaming Abdabs, Leonard’s Lodgers, Spectrum Five en Tea Set. Toen Barrett ontdekte dat in het verre Nederland een gelijknamige groep bestond, deed de naam Pink Floyd zijn intrede. Pink en Floyd zijn de voornamen van twee Amerikaanse blues muzikanten.

De band trad regelmatig op in clubs en kreeg enige faam omdat deze beschouwd werd als een van de eerste groepen met een psychedelisch geluid. Pink Floyd onderscheidde zich met Syd Barrett als belangrijkste inspiratiebron toen ook al door uitgebreide composities, sonische experimenten en filosofische teksten. De groep had in 1967 haar eerste hits, Arnold Layne en ‘See Emily play”. De links verwijzen naar de bijbehorende muziekvideo’s. Naar mijn smaak lijken beeld en geluid sprekend op de filmpjes die de Beatles eerder bij hun nummers maakten.

De artistieke hoofdrol van Syd Barrett eiste haar tol toen hij mentaal en fysiek ineenstortte als gevolg van LSD-gebruik. Soms staat hij lange tijd bewegingsloos op het podium en is hij onaanspreekbaar. Uiteindelijk stemt hij in met zijn vertrek. David Gilmour neemt zijn plaats in een diens gitaarsolo’s zouden een onmiskenbaar onderdeel worden van veel nummers van de groep. Roger Waters wordt in de navolgende jaren steeds meer het artistieke brein van de groep en trekt gaandeweg ook de leiding naar zich toe. Op het tweede album ‘A saucerful of secrets’ (1968) valt nog een nummer van Syd Barrett te horen: ‘Jugband blues’. Het nummer ‘Set the controls  for the heart of the sun” ademt een mystieke sfeer en is een brug naar de volgende albums waarop steeds langere nummers verschijnen. Je beluistert dit nummer hier:

Ik laat het volgende album ‘Ummagumma’ onbesproken. Achteraf vonden de bandleden dit een mislukt experiment. En dan, in 1970 brengt de groep ‘Atom heart mother’ uit, dat het eerste nummer-één-album van de band in het Verenigd Koningrijk zou worden. De titelsong van het album is een zesdelige suite, die een kant van de LP beslaat. De orkestrale arrangementen bevatten een koper- en strijkerssectie en een 16-koppig koor. Je kunt hier kijken en luisteren naar een live-uitvoering in volle bezetting. Zulke grootschalige uitvoeringen waren erg kostbaar en later kortte de groep de suite in tot 15 minuten zonder additionele muzikanten.

Juist vanwege het orkestrale karakter van de oorspronkelijke versie hebben ook symfonieorkesten die niet terugdeinzen voor een experiment de hele suite in bewerkte vorm op hun repertoire genomen. Je kunt hier een uitvoering bekijken van het Conservatorio di Cagliari.

Het eerstvolgende album dat in veel Europese landen op de eerste plaats terecht komt is ‘The dark side of the moon’. In de VS heeft het 14 jaar (!) op de Billboard Top 100 gestaan. De wereldwijde verkoop bedroeg 50 miljoen exemplaren. Het album verkent thema’s als conflict, hebzucht, tijd, dood en geestesziekte. Op veel plaatsen klink herinnering aan Syd Barrett door. Je kunt hier kijken en luisteren naar een live-uitvoering van het album, gefilmd in Earls Court 1994.

Beide kanten van de LP vormen samen een doorlopend stuk muziek. De vijf nummers op elke kant weerspiegelen verschillende stadia van het menselijk leven, beginnend en eindigend met een hartslag. Hieronder kun je zes nummers beluisteren die top-een singles zijn geworden. “Speak to Me” en “Breathe” benadrukken het belang van maken van je eigen keuzen in het leven. De eerste kant van het album eindigt met Wright’s en Clare Torry’s metafoor voor de dood.

“Money“, het eerste nummer op kant twee, opent met het geluid van kassa’s en ritmisch rinkelende munten. Het nummer spot met hebzucht en consumentisme. “Money” zou het meest commercieel succesvolle nummer van de band worden. “Us and them” gaat in op de risico’s van het gebruik van zwart-wit tegenstellingen om personen en relaties te typeren. Het album eindigt met “Eclipse“, dat de concepten van anders-zijn en eenheid omarmt en de luisteraar aanmoedigt om ook gemeenschappelijke eigenschappen van medemensen te herkennen.

Vier vrouwelijke vocalisten zingen op “Brain damage”, “Eclipse” en “Time”, en de saxofonist Dick Parry speelt  op “Us and them” en “Money”. Naast conventionele rockbandinstrumenten, spelen synthesizers op dit album een prominente rol.

Ook het volgende album ‘Wish you were here’ zou een nummer-een notering krijgen in veel landen, waaronder de VS en Groot Brittannië. Dit album is doordrenkt van melancholische herinneringen aan Syd Barrett, medeoprichter van de band. Opgedragen aan hem is ‘Shine on you crazy diamond’, een negendelige suite. Critici beschouwen dit album als een van de beste prog rock albums aller tijden. Terwijl Pink Floyd aan het album werkte, bracht Barrett een onverwacht bezoek aan de studio. Hij was dik geworden en kaal en werd eerst niet herkend. Hij hing een beetje rond zonder veel te zeggen. 

Halverwege de jaren ’70 wordt Waters steeds nadrukkelijker leider van de band en hij bepaalt de thema’s voor nieuwe albums, waarvoor hij ook het leeuwendeel van de teksten schrijft. Voor het eerstvolgende album schrijft hij met Bob Ezrin een script rond Pink, een personage geïnspireerd door Waters’ jeugdervaringen, waarvan de meest indringende dood van zijn vader in de Tweede Wereldoorlog is. Pink zou verslaafd raken aan drugs en depressief worden door de muziekindustrie en uiteindelijk veranderen in een megalomaan, een ontwikkeling die deels was geïnspireerd door de neergang van Syd Barrett. Aan het einde van het album zou het steeds fascistischer wordende publiek toekijken hoe Pink de muur afbrak en weer een normaal en zorgzaam persoon werd. Je kunt hier kijken naar een uitvoering van ‘Another brick in the wall uit 1994.

Ook dit nummer gezongen door een reuzenkoor en -orkest is leuk om te zien. 

Ondertussen nemen de spanningen binnen de band toe: Waters ontslaat Wright, vanwege zijn geringe inbreng in de productie van ‘The Wall’ en hij slaapt na optredens in een ander hotel dan de overige bandleden. Gilmour voelt zich al jaren ondergewaardeerd. Inderdaad, hij is niet de meest creatieve songwriter, maar zijn gitaarspel is toonaangevend voor Pink Floyd. Onder deze omstandigheden komt de productie van ‘The final cut’, het 12^de studioalbum tot stand (1984). The Final Cut is een anti-oorlogsconceptalbum dat ingaat op wat Waters beschouwt als het verraad van gesneuvelde Britse militairen, zoals zijn vader. Zij offerden tijdens de Tweede Wereldoorlog hun leven op voor een niet verwezenlijkte naoorlogse droom. Je kunt hier kijken naar het ingetogen nummer ‘Two sons in the Sunset’. Het gaat over de naderende atoom-holocaust. De reacties van critici lopen uiteen. Rolling Stone beschouwt het als ‘art rock’s crowning masterpiece’, het blad ziet het vooral als een soloalbum van Roger Waters.

‘The final cut’ was het laatste album dat Gilmour, Mason en Waters samen maakten. Het zou nog tot 1987 duren voordat alle juridische problemen waren opgelost, waarvan het belangrijkste was of Gilmour en Mason door konden gaan met Pink Floyd. Uiteindelijk werden ze het hierover eens en ook Wright kwam weer aan boord. Het eerste gezamenlijke album van het drietal was ‘A momentary lapse of reason’ (1988). Het komt kwalitatief niet in de buurt van de albums uit je jaren ’70. Het ironisch getitelde ‘Signs of Life’ is een instrumentale opmaat voor ‘Learning to Fly‘ waarin Gilmour’s gitaar goed tot zijn recht komt, en het opbeurende ‘On the Turning Away’ is gewoon mooi. Naar dit nummer kun je hier luisteren en kijken.

Hierna zullen nog twee albums, volgen ‘The division bell’ (1994) en Endless river (2014 ) De groep heeft ‘The division bell’ uitgebreid in de VS en Europa gepromoot, net als ‘A momentary lapse of reason. Uit ‘The division bell’ kun je hierkijken en luisteren naar ‘High hopes’ en uit ‘Endless river’ hier naar ‘Louder than words. 

Wright stierf aan kanker op 15 september 2008, 65 jaar oud. Zijn voormalige bandleden brachten allen hulde aan zijn leven en werk; Gilmour zei bij die gelegenheid dat diens “soulvolle stem en spel vitale, magische componenten waren van onze meest erkende Pink Floyd sound”. Een week na de dood van Wright bracht Gilmour “Remember a Day” uit A Saucerful of Secrets, geschreven en oorspronkelijk gezongen door Wright, als eerbetoon op BBC Two’s programma ‘Later… with Jools Holland’. Je kunt dit optreden hier bekijken en beluisteren.

Na de feitelijke opheffing van Pink Floyd in 2008, gaan Nick Mason en David Gilmour hun eigen weg. Waters treedt dan inmiddels al jaren op onder zijn eigen naam en zingt oude en nieuwe nummers.

In 2018 formeerde Mason een nieuwe band, ‘Nick Mason’s Saucerful of Secrets’, om het vroege materiaal van Pink Floyd uit te voeren. De nieuwe band én het publiek hebben er veel plezier in. Je kijkt hier naar ‘Fearless’.

Het is een hele zit, maar erg de moeite waard. 52 jaar na het gefilmde optreden van Pink Floyd in Pompeï geeft Nick Mason op deze plek met zijn nieuwe band een 2,5 uur durend concert.  Je hoort daarbij bijna alle bekende Pink Floyd nummers terug.  Bekijk de volledige opname hier.

David Gilmour is een heel andere kant opgegaan, namelijk de productie van eigen studioalbums. In juni 2024 is het vijfde album verschenen, ‘Luck and strange’. Gilmour’s vrouw, romanschrijfster Polly Samson, schreef het grootste deel van de teksten, die vaak gaan over sterfelijkheid en ouder worden. Hun kinderen dragen extra vocalen, teksten en instrumentatie aan. Op deze muziekvideo van het nummer ‘Luck and Strange’ zie je fragmenten uit 2007 van het spel van de een jaar later overleden Richard Wright.

De ‘Luck and strange tour’ heeft vanaf september 2024, Circo Massimo in Rome, de Royal Albert Hall in Londen, de Intuit Dome en de Hollywood Bowl in Los Angeles en Madison Square Garden in New York City aangedaan. Op YouTube wemelt het van de filmpjes van bezoekers die doorgaans niet zijn aan te horen of aan te zien. Je ziet hier wat beelden van een repetitie voor deze optredens, met een prominente bijdrage van Romany Gilmour.

Tot 2013 had Pink Floyd wereldwijd meer dan 250 miljoen platen verkocht, wat de groep op dat moment tot een van de best verkopende muziekartiesten aller tijden maakte. ‘Dark side of the moon, ‘The wall’ en ‘Wish you were here’ behorentot de best verkochte albums aller tijden. Vier Pink Floyd-albums haalden de top van de US Billboard 200 en vijf de UK Albums Chart. In de Sunday Times Rich List, Music Millionaires 2013 (UK), staat Waters op nummer 12 met een geschat fortuin van £150 miljoen, Gilmour op nummer 27 met £85 miljoen en Mason op nummer 37 met £50 miljoen. 

Wat maakt Pink Floyd nu tot een prog rock groep? In de eerste aflevering van deze serie heb ik de kenmerken van prog rock opgesomd. Als je deze in gedachten houdt, dan vallen vooral op de complexe orkestrale producties, de muzikale contrasten, de vermenging daarvan met niet-conventionele geluidseffecten,  het thematische karakter van de albums, de diepgang van de teksten, het psychedelische – andere zeggen ‘ruimtelijke’ – karakter van de melodieën, de lange, deels geïmproviseerde solo’s, de verwevenheid van muziek en vormgeving van de albums en de spectaculaire lichteffecten tijdens de concerten.  In de volgende aflevering ga ik uit van de aan prog rock toegeschreven kenmerken en proberen we die te herkennen in nummers van diverse prog rock groepen.