Dizzy (John Birks) Gillespie is geboren op 21 oktober 1917 in Cheraw (South Carolina, U.S.) en hij stierf op 6 januari 1993 In Englewood (New Jersey, U.S.). Zijn vader was leider van een lokale band. Op vierjarige leeftijd begint hij op de piano te spelen. Na de dood van zijn vader, hij was toen 10 jaar, bekwaamde hij zichzelf op trombone en trompet. 

Jaren ‘30

Nadat hij Roy Eldridge op de radio had horen spelen, ambieert Gillespie een carrière als jazzmusicus. Vanaf 1935 speelt hij beroepshalve in verschillende orkesten. In de band van Teddy Hill maakte hij zijn eerste platenopname, de ‘King Porter Stomp’(1937). Deze ‘jazzstandaard’ is daarna nog vele malen opgenomen. Je kunt het nummer hier beluisteren, afgespeeld op een klassieke grammofoon:

Een technisch verbeterde heruitgave uit1994 vind je hier. Een ‘stomp’ is een specifieke herhaling van akkoorden, die in veel melodieën wordt toegepast.  Deze kun je hier horen.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Stomp_progression_block_chords_F.mid

Jaren ’40 – ‘50

Vanaf 1939 maakt Gillespie deel uit van het orkest van Cab Calloway dat indertijd speelde in de Cotton Club in Harlem.  Met dit orkest neemt Gillespie zijn eerste compositie op “Pickin’ the Cabbage’(1940). Luister hier naar de oorspronkelijke opname.

Na een ruzie ontslaat Calloway Gillespie. Hij verweet hem misplaatste humor en vond bovendien zijn solo’s te avontuurlijk. ‘Chinese muziek’, zo noemde Calloway deze. Later zou Calloway nog herhaaldelijk gebruik maken van de virtuositeit van Gillespie. Na zijn ontslag schrijft en arrangeert hij muziek voor verschillende bands, onder andere die van Woody Herman, Jimmy Dorsey en Ella Fitzgerald. Nieuwe bands dienden zich echter snel aan.

Eerst voegt hij zich bij de Earl Hines band en vervolgens bij de band van Billy Eckstine, waar ook Charlie Parker lid van was. In deze bands komt zijn bijdrage aan de ontwikkeling van de bebop tot volle wasdom en hij werj het gezicht van dit genre. Parker en Gillespie treden samen veelvuldig op. 

In die tijd brengt Gillespie verschillende composities op zijn naam, zoals ‘A Night in Tunesia’ (1942, hier eencopname uit 1981), ‘Groovin’High’ (1947), Woody ‘n’ You’ (1944), ‘Salted Peanuts’  (hier uitgevoerd door Dizzie Gillespie and his Orchestra in 1946). Deze nummers verschillen in melodisch en ritmisch opzicht wezenlijk van de gangbare swing muziek. ‘Woody ‘n’ You’, een hommage aan Woody Herman,  is een van de eerste voorbeelden van bebop. Je dit nummer hier beluisteren in een uitvoering van de WDR Big Band uit 2023.

In deze jaren speelt Gillespie in verschillende kleine ensembles en formeert hij verschillende bigbands.  Met een daarvan neemt hij in 1947 de film ‘Jivin’ in Be-Bop’ op. Hier kijk en luister je naar een fragment ‘Bebop Dancers’, waaruit blijkt dat de snelle bebop om speciale dansvaardigheden vraagt. De film bestaat uit een opeenvolging van zang- en dansnummers, zonder verder plot.

De band ‘Gillespie and his Bee Bop Orchestra’ heeft een belangrijke rol gespeeld in de verbreding van de populariteit van bebop. Op de vierde ‘Cavalcade of Jazz’ in 1948 werd hij aangekondigd met de woorden: “the musicianship, inventive technique, and daring of this young man has created a new style, which can be defined as off the chord solo gymnastics.”

Sinds de klankbeker van zijn trompet tijdens een feestje 45^o verbogen was geraakt, speelde hij altijd op zo’n type trompet omdat het geluid hem beter aanstond.

Jaren ’60 – ‘70

Gillespie ontmoet de Zuid Amerikaanse trompettist Mario Bauzá, waarmee hij samen optreedt in verschillende jazzclubs in Harlem. Gillespie werd een liefhebber van Afro-Cubaanse jazz, die volop in de belangstelling stond vanwege zijn dansbare karakter. Met zijn composities ‘Manteca’ en ‘Tin Tin Deo’ levert Gillespie zelf ook een bijdrage aan Afro-Cubaanse jazz. Tijdens een jazzcruise naar Havanna ontmoet hij Arturo Sandoval en samen toeren ze met het United Nations Orchestra door Europa. Hier een opname in Havanna in 1985 waarin Gillespie en Sandoval ‘Night in Tunesia’ spelen:

Jaren ’80 – ‘90

In de musical ‘Stevie Wonder’ speelt hij de trompetsolo in het liedje ‘Do I Do’. Ook schrijft hij de soundtrack voor de film ‘The Winter in Lisboa’. Daar kun je nu naar kijken. Gillespie zelf blaast er een solo in mee.

In december 1991 werd vastgesteld dat Gillespie leed aan alvleesklierkanker. Hij breekt abrupt zijn tour af en neemt begin 1992 nog een album op. In december van dat jaar vond een grootse viering van zijn 75^ste verjaardag plaats, maar die kon hij vanwege zijn slechte gezondheid zelf niet bijwonen. Op 6 januari 1993 overleed hij. Hij geldt als een van de beste jazz trompettisten aller tijden.