Edward Kennedy ‘Duke’ Ellington is geboren in Washington D.C. op 29 april 1899 en gestorven in New York City op 1974. Zijn vader en moeder speelden beiden piano. Op zevenjarige leeftijd krijgt hij zelf ook pianoles. Zijn moeder zorgde ervoor dat hij er altijd keurig verzorgd uitzag. Dat lukte zo goed dat hij in zijn omgeving ‘Duke’ werd genoemd. ‘Duke’ was hartstochtelijk baseball fan en hij verdiende wat bij door tijdens wedstrijden pinda’s te verkopen. 

Jaren ‘10

Op 14-jarige leeftijd krijgt Duke de smaak van piano spelen (eindelijk) te pakken. Hij schrijft zijn eerste compositie ‘Soda Fountain Rag’, waarschijnlijk geïnspireerd door zijn baantje als barman. Dit nummer hoor je hier: 

Er zouden nog meer dan 1000 composities volgen, waarvan vele bestemd om te worden afgespeeld op een 78-toeren plaat. Een aantal daarvan is jazzstandaard geworden.

Hij volgt nu ook muzieklessen om zijn techniek te verbeteren en zich het notenschrift eigen te maken. Op 17-jarige leeftijd verlaat hij de school om hier en daar te kunnen optreden, terwijl hij overdag schilderwerk verricht. Op 18-jarige leeftijd formeert hij zijn eigen band, ‘The Duke’s Serenaders’. In plaats van zich tevreden te stellen met de succesvolle optredens, vertrekt hij met muzikale vrienden naar Harlem NYC om een graantje mee te pikken van de ‘Harlem Renaissance’. Dat is een fiasco en ‘Duke’ en zijn vrienden keren berooid terug naar Washington D.C. 

Jaren ‘20

Toch zal Ellington in 1923 weer terugkeren naar Harlem NYC waar hij een vierjarig contract krijgt bij de Hollywood Club. Hij wordt bandleider werd van een 10-koppige band. Met dit orkest, dat gaandeweg  ‘Duke Ellington Orchestra’ ging heten, heeft Ellington zijn hele leven gespeeld.  Trouwens, het orkest toert nog steeds de wereld rond onder leiding van Ellington’s jongste zoon Paul. 

Ellington schreef een paar liedjes voor de ‘Chocolate Kiddles’, een revue die in 1925 een aantal Europese steden aandeed. Je hoort hier een fragment uit deze revue, gespeeld en gezongen door Johnny Dunn en Jake Green:

De band had inmiddels een herkenbaar geluid dankzij Ellington’s vernieuwende arrangementen en pianospel. In 1927 contracteerde de prestigieuze ‘Cotton Club’ de band na een geslaagde auditie. Het repertoire was breed en bestond vooral uit liedjes en melodieën uit revues. Het publiek stroomde massaal toe; bovendien waren de optredens wekelijks op de radio te horen. Hij nam verschillende nummers op met zangeres Adelaide Hall, waarvan ‘Creole Love Call’, een wereldhit werd. Hier hoor je de oorspronkelijke opname.

Jaren ‘30

Begin jaren ’30 neemt Ellington enkele films op. In ‘Check and Double Check’ speelt het orkest zijn ‘Old Man Blues’ tijdens een dansscene. Zie hier:

Tijdens de grote depressie wist het orkest van Duke Ellington het hoofd boven water te houden. In 1933 trekt hij zangeres Ivie Anderson aan en samen zorgen ze voor de hit ‘It Don’t Mean a Thing (If It Ain’t Got That Swing). In navolgende opname hoor je Ella Fitzgerald het nummer zingen, begeleid door het Duke Ellington Orchestra (1965). Ella laat tevens zien ‘scat singing’ goed onder de knie te hebben. Dat is zingen op betekenisloze woorden.

Andere nummers uit die tijd zijn: ‘Mood Indigo’(1930), ‘Sophisticated Lady’(1933), ‘Solitude’(1934) en ‘In a  Sentimental Mood’(1935).

In deze periode treedt ‘Duke’ met zijn orkest verschillende malen op in Engeland, Schotland, Frankrijk en Nederland. Ook begint hij langere composities te maken, zoals ‘Creole Rhapsody”(1931) en ‘Symphony in Black, a Rhapsody of Negro Life’ (1935). Verder maakt hij en reeks composities rond een aantal musici.  ‘Jeep’s Blues’ was bested voor Johnny Hodges, ‘Yearning for Love’ voor Lawrence Brown, ‘Trumpet in Spades’ voor Rex Steward, ‘Echo’s of Harlem’ voor Cootie Williams en ‘Clarinet Lament’ voor Barney Bigard. Zijn opzet was dat deze composities perfect aansloten bij de stijl en de technische vaardigheid van elk van hen.

Een bekend nummer als ‘Caravan’ dateert eveneens uit deze periode (1937). Dit nummer was overigens gecomponeerd door Juan Tizol, een van de leden van Ellington’s band. Je ziet hier een recente versie, gespeeld tijdens de Big Band Jazz Party in 2021: Een leuke band, geen showpakjes, een mooie mix van oude en (heel) jonge spelers en een prachtig decor en sterren die van de hemel vallen.

Jaren ‘40

Ellington is inmiddels samenwerking aangegaan met Billy Strayhorn, die een onmisbare ‘alter ego’ werd als het ging op het polijsten van teksten en composities, maar ook het repeteren met de band en zelfs het pianospel bij opnames.  Strayhorn componeerde ook ‘’Take the ‘A’Train’, ook nu nog de herkenningsmelodie van de band. 

Ellington was meester in het componeren van korte melodieën; hij zette ook componeren van langere stukken voort, zoals ‘Black, Brown, and Beige (1943) dat gaat over de geschiedenis van de slavernij. De link is naar een uitvoering van het Klezmer Company Orchestra (2011). Deze compositie kreeg een lauw onthaal. Succesvoller was ‘Jump for Joy’(1941). Kijk en luister hier naar een recente uitvoering door het ‘Newark Academy Jazz Essentially Ellington Orchestra’ (2017).

 ‘Beggers’s Holiday’(1946) is een productie die uiteindelijk Broadway haalde.

Jaren ‘50

Wederom hadden bigbands moeite met het aan elkaar knopen van de touwtjes. Count Basie ontbond zijn band en ging verder met een klein ensemble. Duke Ellington heeft aanvankelijk meer geluk; hij heeft een tour van 77 dagen door Europa geboekt waarin hij 74 maal optreedt. Daarna braken ook moeilijke tijden aan voor het Duke Ellington Orchestra. Tijdens het Newport Jazz Festival op 7 juli 1956, gebeurde een klein wonder, dat ik in aflevering 2/11 van deze reeks heb beschreven. Alles had op die dag tegen gezeten; uiteindelijk speelt tenorsaxofonist Paul Gonsalves zijn solo en Ellington laat hem zes minuten doorspelen, terwijl het publiek verandert in een dansende menigte. De opname van dit optreden zou het bestverkochte album worden uit Ellington’s carrière. 

Jaren ‘60

Ellington begint zich toe te leggen op het componeren van filmmuziek. De eerste film was ‘Anatomy of a Murder”(1959). Hierna volgde ‘Paris Blues’(1961), waarin Paul Newman en Sidney Poitier optraden. Hier luister je uit deze film naar Paul Newman die ‘Mood indigo’ speelt. 

In deze periode maakt Ellington ook opnamen met musici waar hij geen dagelijks contact mee heeft, zoals Louis Armstrong, Coleman Hawkings, John Coltrane en ook Frank Sinatra. Tijdens een sessie met Charles Mingus en Max Roach werd het album ‘Money Jungle’ geproduceerd. Hij treedt overal ter wereld op en maakte opnames met verschillende lokale artiesten, zoals de Zweedse Alice Babs, en de Zuid Afrikaanse Sathima Bea Benjamin.

Jaren ‘70

Ellington werk aan zijn eerste opera,’ Queenie Pie’, maar die blijft onvoltooid. Zijn laatste optreden is in de ballroom van de Northern Illinois University op 20 maart 1974. Hij stierf op 24 mei 1974 aan de gevolgen van longkanker.  Bij zijn begrafenis sprak Ella Fitzgerald de woorden “It’d a very sad day. A genius has passed”.

Hier het eerste gezamenlijke optreden met Louis Armstrong na 40 jaar in de Ed Sullivan Show; ‘In a Mellow Tone’(1961)