In 1968 speelde Farrokh Bulsara, die een paar later de naam Freddy Mercury zou aannemen, zijn vrienden op het Ealing College of Art een paar regels voor van een liedje dat hij aan het schrijven was. Het heette de cowboysong en het begin met de woorden ‘Mama, just killed a man…’ Het zou nog ruim zes jaren duren voordat de compositie af was en de Bohemian Rhapsody op plaat verscheen. Wie de Bohemian Rhapsody nog niet kent, of nog eens volledig wil horen kan deze hier beluisteren. Je kunt zo aanstonds ook de zes onderdelen afzonderlijk bekijken en beluisteren.

Een rhapsody is een muziekstuk dat uit verschillende delen bestaan, die in stijl, tempo en inhoud verschillen. Waarom de term Bohemian is gekozen is onbekend.  Uit een eerder manuscript blijkt dat het stuk ‘Mongolian Rapsody’ zou gaan heten. Muziekcritici beschouwen de Bohemian Rhapsody als het beste populaire muziekstuk ooit, maar het scheelde maar een haartje of de compositie was nooit uitgebracht. Vertegenwoordigers van de platenmaatschappij vonden dat het stuk geen schijntje kans had ooit populair te worden. Het was veel te lang, de structuur ondoorgrondelijk, het miste een ‘pakkende’ opening, de tekst was onbegrijpelijk en grote delen waren onuitvoerbaar. Er kwam een list aan te pas om het op de radio te krijgen.  Freddy Mercury had de opname aan een bevriende presentator gegeven, maar vroeg hem dringend, maar met een vette knipoog, het stuk niet te draaien. Dat gebeurde dus wel en over de hele wereld kwamen verzoeken om de opname te laten horen. Na enkele dagen ging de platenmaatschappij overstag en verscheen een single-versie van het stuk. Ook de muziekcritici waren sceptisch, ze vonden het een knap gespeeld stuk maar konden het niet plaatsen, juist omdat het zo afweek van het gangbare.  Dat bleken de luisteraars nou net te waarderen.

Het stuk bestaat uit zes delen.  Freddy Mercury gaf later aan dat hij drie liedjes had geschreven, die hem geen van alle bevielen, maar toen hij ze mixte was hij enthousiast geworden. Freddy Mercury hield van contrastrijke muziek en daarom luisterde hij graag naar pianowerken van onder andere Chopin en Liszt. 

Per onderdeel tref je hieronder een link aan. Daarna kun je de tekst lezen (Engels en Nederlands) en tot slot maak ik nog wat opmerkingen bij dat onderdeel.

Let op: het getoonde fragment begint steeds bij het te bespreken onderdeel, maar loopt daarna door tot het einde. Je moet dus na het onderdeel de opname zelf stoppen.

Intro (0:00 – 0:49)

Is this the real life? Is this just fantasy? Caught in a landslide, no escape from reality Open your eyes, look up to the skies and see I’m just a poor boy, I need no sympathy Because I’m easy come, easy go, little high, little low Any way the wind blows, doesn’t really matter to me, to me

Is dit het echte leven, Is dit maar fantasie? Gevangen in een aardverschuiving, geen ontsnappen aan de werkelijkheid. Open je ogen, kijk omhoog en zie: Ik ben een arme jongen, medelijden hoef ik niet Omdat ik gemakkelijk kom en ook weer ga Een beetje hoog, een beetje laag Hoe de wind ook waait, betekent niet echt iets voor mij. Voor mij

De intro is meerstemming door Mercury ingezongen en opgenomen. De officiële muziekvideo wekt de indruk dat de vier leden van de band dit stuk gezamenlijk zingen. Tijdens concerten wordt dit deel weggelaten of op video vertoont. De eerste 20 seconden zijn a capella; daarna valt de piano in.

We maken kennis met een ‘verteller’, zie zich voorstel een arme jongen, die het leven neemt zoals het komt en ook daarom niet aardig gevonden hoeft te worden. 

Ballade (0:49 – 2:37)

Mama, just killed a man Put a gun against his head, pulled my trigger, now he’s dead Mama, life had just begun But now I’ve gone and thrown it all away Mama, ooh, didn’t mean to make you cry If I’m not back again this time tomorrow Carry on, carry on as if nothing really matters Too late, my time has come Sends shivers down my spine, body’s aching all the time Goodbye, everybody, I’ve got to go Gotta leave you all behind and face the truth Mama, ooh (any way the wind blows) I don’t wanna die I sometimes wish I’d never been born at all

Mama, ik heb net een man vermoord. Zette een wapen tegen zijn slaap, haalde de trekker over, nu is hij dood Mama, het leven is net begonnen Maar nu ben ik weggegaan en heb het allemaal vergooid. Mama ooo, Ik wilde je niet laten huilen Als ik morgen om deze tijd nog niet terug ben Blijf doorgaan, blijf doorgaan, alsof niets er echt toe doet. Te laat, mijn tijd is gekomen Mijn hele rug rilt en mijn lichaam doet voortdurend pijn Vaarwel iedereen, ik moet gaan Moet jullie allen achterlaten en de waarheid aanvaarden Mama ooo (hoe de wind ook mag waaien), Ik wil niet sterven Soms zou ik willen dat ik helemaal niet geboren was

Mercury zingt dit stuk grotendeels zichzelf begeleidend op de piano. Geleidelijk neemt de kracht en de expressiviteit van de zang toe en begint de hele band mee te spelen.

De ‘verteller’ bekent zijn moeder(?) een moord en verontschuldigt zich als hij haar aan het huilen heeft gemaakt.  In het tweede couplet lijkt hij de gevolgen onder ogen te zien en wordt hij bang en zegt hi nog niet te willen sterven.

Er is het nodige geschreven over een mogelijk diepere betekenis van de woorden.  Misschien was het jaren geleden, toen Mercury de eerste zinnen van het liedje had geschreven inderdaad bedoeld als bekentenis van een cowboy.  Mary Austin, Mercury’s vriendin voor het leven, beweert dat de moord symbool staat voor het afscheid van zijn het leven als heteroseksuele man (en dus ook van haar) en dat hij daar nu in de gevolgen van onder ogen ziet.

Guitar solo (2:37 – 3:05)

De gitaarsolo is door Brian May gecomponeerd en zwelt geleidelijk aan. Op 3:03 stopt de band met spelen. Staccato gespeelde piano akkoorden luiden het begin van het operadeel in.

Opera (3:05 – 4:07)

I see a little silhouetto of a man Scaramouche, Scaramouche, will you do the Fandango? Thunderbolt and lightning, very, very frightening me (Galileo) Galileo, (Galileo) Galileo, Galileo Figaro magnifico But I’m just a poor boy, nobody loves me He’s just a poor boy from a poor family ; nooit, nooit not, nootEasy come, easy go, will you let me go?Bismillah: No, we will not let you go (let him go) 3x Will not let you go (let me go). Never let you go.  Never, never, never, never (let me go). Oh, oh, oh, oh.No, no, no, no, no, no, no.Oh, mamma mia, mamma mia Mamma mia, let me go. Beelzebub has a devil put aside for me, for me, for me.

Ik zie een kleine schaduw van een manScaramouch, Scaramouche, zul je de Fandango dansen Donderslag en bliksem maken mij erg erg bang Galileo, Galileo, (Galileo) Galileo,Galileo Figaro magnifico Ik ben maar een arme jongen, niemand houdt van mij. Hij is gewoon een arme jongen uit een arme familie Bespaar hem te moeten leven in monsterachtigheid Zo gewonnen, zo geronnen, willen jullie me laten gaan? In God’s naam: Nee, we zullen je niet laten gaan (laat hem gaan) 3x Zullen je niet laten gaan (Laat me gaan) Zullen je nooit laten gaan. Nooit, nooit, nooit, nooit (Laat me gaan) O, o, o, o o.Nee, nee, nee, nee, nee, nee, nee. Mama mia, mama mia, mama mia. mama mia laat me gaan.. Beelzebub heeft een duivel naast me gezet. Voor mij, voor mij, voor mij

Het operadeel wekt de indruk van een meerstemmig koor. Het is echter volledig gezongen door drie leden van de band (Deacon heeft geen goede zangstem).  De eindeloos herhaalde zinnen zijn over elkaar gemonteerd en dat in een tijd dat dit geheel handmatig moest gebeuren. De band creëerde hiermee succesvol een in kracht aanzwellende muur van geluid.

Sommige interpretatoren zien dit deel als de nachtmerrie van de ‘verteller’ in de dodencel, in afwachting van mijn executie. In zijn droom ziet hij deze als een afdaling in de hel. Verschillende demonen lijken nog te discussiëren over het verlenen van gratie: ‘He is just a poor boy from a poor family’).

De helletocht van de ‘verteller’ zou een verwijzing kunnen zijn van de veroordeling van homoseksualiteit in de jaren ’70.  Galilei, zou dan degene zijn die pleit voor mededogen, aangezien hij zelf door de kerk op de brandstapel is gezet vanwege zijn astronomische inzichten. Brian May zou het hier als astrofysicus uitgebreid met Freddy Mercury over gehad kunnen hebben.

Van het operadeel wordt tijdens concerten alleen zang en de muziek ten gehore gebracht, vergezeld van een grafische animatie van de vier leden van de band. 

Hard rock (4:07 – 4:54)

So you think you can stone me and spit in my eye?So you think you can love me and leave me to die? Oh, baby, can’t do this to me, baby Just gotta get out, just gotta get right outta hereOoh,ooh, yeah, ooh, yeah

Dus je denkt dat je me kunnen stenigen En in mijn ogen kunnen spuwen? Dus je denkt dat je van me kunnen houden en me kunt achterlaten om te sterven? Oh schat, Je kunt me dit niet aandoen schat Moet hier weg, moet gewoon hier vandaanO,o, yeah, o, yeah.

In dit deel richt de nu boze verteller zich tegen een onbekende bedrieger die hij beschuldigt van verraad en geweld. Met als enige oplossing dat hij (de verteller) weg moet wezen.  Tegen het einde van dit stuk vertraagt de muziek. Sommige exegeten denken dat de inhoud van dit stuk te maken heeft met het gedwongen vertrek van zijn ouders uit Afrika, waardoor de hele familie naar Engeland moest emigreren.

Outro (4:54 – 5.55)

Nothing really matters, anyone can see Nothing really matters, Nothing really matters to meAny way the wind blows

Niets doet er echt toe, Iedereen kan dat zien Niets doet er echt toe, voor mij doet niets er echt toe voor mij Hoe de wind ook mag waaien

Het laatste deel pakt de gelaten sfeer van het eerste deel weer op. Niets doet er in feite meer toe, hoe de wind ook waait. 

De bovenstaande bloemlezing levert weinig informatie op over de betekenis van het stuk. Freddy Mercury heeft daar nooit iets over willen zeggen, behalve dat het over relaties gaat. Volgens Brian May weerspiegelt het stuk Freddy Mercury’s gecompliceerde persoonlijkheid die hij met behulp van ondoorgrondelijke symbolen verwoordt. May vindt dat de waarde van een goed muziekstuk is dat luisteraars door de gebruikte symbolen zichzelf beter leren begrijpen. De bandleden hadden geaccepteerd dat de inhoud van het stuk een privéaangelegenheid van Mercury was. Roger Taylor vindt overigens dat de inhoud voor zichzelf spreekt en dat het middeldeel ‘a bit of nonsense’ is. Tegen Kenny Everett, een bevriende DJ zou Freddy Mercury gezegd hebben dat het hele liedje niets anders is dat ‘random rhyming nonsense’. 

Hiermee kun je niet overal aankomen. Boeiend is daarom de verklaring die Queen in het Perzisch gaf, toen de Bohemian Rhapsody in Iran werd uitgebracht. Queen verklaart dat het stuk gaat over een man die per ongeluk iemand heeft vermoord en daarna zijn ziel aan de duivel heeft verkocht. In de nacht voordat de duivel hem komt halen, roept hij God aan met de woorden ‘Bismillah’ (ín de naam van God) en met de hulp van engelen wordt zijn ziel gered uit de handen van satan. Tja.

Uit muzikaal oogpunt is het niet helemaal bevredigend dat Queen het stuk nooit helemaal live heeft gezonden en ervoor kiest dat concerten zo veel mogelijk lijken op de officiële video. 

Dat het technisch wel mogelijk is om de Bohemian Rhapsody door een band te laten spelen tijdens een concert, bewijst Marc Martel samen met Black Jacquets Symphony. Martel is de man die de liedjes van Freddy Mercury zong tijdens de film Bohemian Rhapsody (2018).  Van die stem zei Roger Taylor, de drummer van Queen: “Die stem. Je luistert, sluit je ogen en je denkt dat het Freddie is. Het is echt griezelig.”

Martel en de Black Jacquets Symphony zingen het hele nummer live tijdens een zaaloptreden. Maar hij was niet de enige….

Een van de meest verbazingwekkende opnames is die van de Petersens, een inmiddels professionele familieband uit de VS, die vooral countrymuziek maakt.  In deze opname, zingen zij de volledige Bohemian Rhapsody met de voor hen gebruikelijke instrumenten. 

Ik vind deze vertolking knap en muzikaal, maar de stemmingswisselingen, van gelatenheid naar woede in het origineel ontbreken.  Dat kan ook niet anders met dit akoestisch instrumentarium

De enige manier om de koorzang die kenmerkend is voor het eerste en het derde deel van Bohemian Rhapsody volledig tot zijn recht te laten komen is, het hele lied door een koor te laten zingen.  Dat was al gebeurd in de musical ‘We will rock you’, maar wordt hier zeer fraai gedaan door het Tsjechische Hladnow Rock Choir uit Ostrava. De opname is een mix van opnamen in de studio en tijdens een liveoptreden.

Met de groeiende populariteit van het stuk sloeg ook de stemming van de critici om.  Al in 1977 werd het nummer in Engeland verkozen tot de beste song van de laatste 25 jaar. In 1999 werd daar nog een schepje bovenop gedaan en werd gesproken over het beste nummer van het hele millennium. De officiële videoclip is meer dan een miljard maal bekeken op YouTube en het nummer is 1,6 maal gedownload via streamingdiensten.  In 2023 stond het nummer voor de 20^ste maal op nummer één in de Radio 2 Top 2000, een enkele maal afgewisseld door Hotel California van de Eagles. Voor mij geldt dat ik het nummer meer waardeer naarmate ik het vaker hoor. Zonder iets af te doen aan de oorspronkelijke versie van Queen, luister ik het liefst naar de hier getoonde versie van Marc Martel en de Black Jacquets Symphony. Zij treden nog geregeld samen op, net als trouwens Queen Extravaganza, maar deze groep speelt het nummer ook niet helemaal live.